ಹಳ್ಳಿಯ ಮದುವೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅರಗಿನ ಬಳೆ ತೊಟ್ಟ ಹೆಂಗಸು ಅದನ್ನೇ ದೊಡ್ಡ ಆಭರಣ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ತೋರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಬಡತನದ ಸರಳ ಸಂತೋಷ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಮನೆಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಾನಶೀಲ ರಾಜನ ಕಾಣಿಕೆ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದೆಂದರೆ, ಅರಗಿನ ಬಳೆಯ ಕಾಲದ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಈಗ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಮುತ್ತುಗಳೇ ಭಾರವಾಗಿವೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯಾ ಲಾಕ್ಷಾವಲಯಾನಿ ಬಾಹುಯುಗಲೇ ಕಂಠೇ ಚ ಕಾಚಸ್ರಜಂ ಮನ್ಯಂತೇ ಬಹುಭೂಷಣಾನಿ ವನಿತಾ ದೀನದ್ವಿಜಾನಾಂ ಪುರಾ
ತಾ ಮಾಣಿಕ್ಯಚಿತಾನಿ ಹೇಮವಲಯಾನ್ಯುಜ್ಝಂತಿ ಮುಕ್ತಾಸ್ರಜಂ ಯದ್ಭಾರಾದ್ಬಹುದಾನಶೀಲನೃಪತೇ ತ್ವತ್ತ್ಯಾಗಲೀಲಾಯಿತಮ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
या लाक्षावलयानि बाहुयुगले कण्ठे च काचस्रजं मन्यन्ते बहुभूषणानि वनिता दीनद्विजानां पुरा
ता माणिक्यचितानि हेमवलयान्युज्झन्ति मुक्तास्रजं यद्भाराद्बहुदानशीलनृपते त्वत्त्यागलीलायितम्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yā lākṣāvalayāni bāhuyugale kaṇṭhe ca kācasrajaṃ manyante bahubhūṣaṇāni vanitā dīnadvijānāṃ purā
tā māṇikyacitāni hemavalayānyujjhanti muktāsrajaṃ yadbhārādbahudānaśīlanṛpate tvattyāgalīlāyitam
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯಾ (या, yā) = ಯಾರು (who)
- ಲಾಕ್ಷಾವಲಯಾನಿ (लाक्षावलयानि, lākṣāvalayāni) = ಅರಗಿನ ಬಳೆಗಳನ್ನು (lac bangles)
- ಬಾಹುಯುಗಲೇ (बाहुयुगले, bāhuyugale) = ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ (on the two arms)
- ಕಂಠೇ (कण्ठे, kaṇṭhe) = ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ (on the neck)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಕಾಚಸ್ರಜಂ (काचस्रजं, kācasrajaṃ) = ಗಾಜಿನ ಮಣಿಯ ಹಾರವನ್ನು (a string of glass beads)
- ಮನ್ಯಂತೇ (मन्यन्ते, manyante) = ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (used to think)
- ಬಹುಭೂಷಣಾನಿ (बहुभूषणानि, bahubhūṣaṇāni) = ಹಲವು ಆಭರಣಗಳೆಂದು (to be many ornaments)
- ವನಿತಾ (वनिता, vanitā) = ಹೆಂಗಸರು (the women)
- ದೀನದ್ವಿಜಾನಾಂ (दीनद्विजानां, dīnadvijānāṃ) = ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ (of poor Brahmins)
- ಪುರಾ (पुरा, purā) = ಹಿಂದೆ (formerly)
- ತಾ (ता, tā) = ಅವರೇ (those same women)
- ಮಾಣಿಕ್ಯಚಿತಾನಿ (माणिक्यचितानि, māṇikyacitāni) = ಮಾಣಿಕ್ಯ ಕೂಡಿಸಿದ (set with rubies)
- ಹೇಮವಲಯಾನ್ಯುಜ್ಝಂತಿ (हेमवलयान्युज्झन्ति, hemavalayānyujjhanti) = ಚಿನ್ನದ ಬಳೆಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಡುತ್ತಾರೆ (ಹೇಮವಲಯಾನಿ + ಉಜ್ಝನ್ತಿ) (cast off the gold bangles (hemavalayani + ujjhanti))
- ಮುಕ್ತಾಸ್ರಜಂ (मुक्तास्रजं, muktāsrajaṃ) = ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು (the pearl necklace)
- ಯದ್ಭಾರಾದ್ಬಹುದಾನಶೀಲನೃಪತೇ (यद्भाराद्बहुदानशीलनृपते, yadbhārādbahudānaśīlanṛpate) = ಯಾವುದರ ಭಾರದಿಂದ, ಬಹಳ ದಾನ ಮಾಡುವ ರಾಜನೇ (ಯದ್ಭಾರಾತ್ + ಬಹುದಾನಶೀಲನೃಪತೇ) (from whose weight, O king of many gifts (yadbharat + bahudanashilanripate))
- ತ್ವತ್ತ್ಯಾಗಲೀಲಾಯಿತಮ್ (त्वत्त्यागलीलायितम्, tvattyāgalīlāyitam) = ನಿನ್ನ ದಾನದ ಲೀಲೆ (the sport of your giving)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಿಂದೆ ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹೆಂಗಸರು ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳ ಅರಗಿನ ಬಳೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕತ್ತಿನ ಗಾಜಿನ ಮಣಿಯ ಹಾರವನ್ನೇ ಹಲವು ಆಭರಣಗಳೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಅವರೇ ಮಾಣಿಕ್ಯ ಕೂಡಿಸಿದ ಚಿನ್ನದ ಬಳೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಕಳಚಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ದಾನ ಮಾಡುವ ರಾಜನೇ, ಅವುಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಹೀಗಾದದ್ದು ನಿನ್ನ ದಾನದ ಲೀಲೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Once, the wives of poor Brahmins thought lac bangles on both arms and a string of glass beads at the neck to be a great many ornaments. Now those same women cast off gold bangles set with rubies and a necklace of pearls because of their weight. O king of lavish giving, this is the play of your generosity.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಆಭರಣ ಭಾರವಾಗಿ ಕಳಚಿಡುವುದು ಯಾರಿಗೂ ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ, ಆದರೆ ದಾನ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಕವಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.
This is exaggeration. Nobody really sheds jewellery for being too heavy, but the poet uses the picture to say how large the giving was.
ಲಾಕ್ಷಾ ಎಂದರೆ ಅರಗು. ಕಾಚ ಎಂದರೆ ಗಾಜು. ಇವೆರಡೂ ಅಗ್ಗದ ಆಭರಣ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ಗುರುತು. ಅವುಗಳ ಎದುರು ಮಾಣಿಕ್ಯ, ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಮುತ್ತು ಎಂದು ಮೂರು ಮೆಟ್ಟಿಲು ಏರಿಸಿರುವುದು ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆಯ ಜಾಣತನ.
Laksha is lac and kacha is glass. Both are cheap ornaments and a mark of poverty. Setting rubies, gold and pearls against them, three steps up, is the verse’s neat construction.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 111. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 111. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಮೊದಲ ಸಂಬಳದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುವನ್ನು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನೋಡಿದಾಗ ನಾವು ಎಷ್ಟು ದೂರ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶ್ಲೋಕ ಆ ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
When we look years later at the small thing bought with a first salary, we see how far we have come. The verse shows that distance in the form of praise.
ಇದು ಆಸ್ಥಾನದ ಹೊಗಳಿಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ದಾನದ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೊಡುವ ಗುಣಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸು ಇಂದಿಗೂ ಬೇಕಾದದ್ದೇ.
We should remember that this is court praise. The scale of the giving may be exaggerated, but a mind that honours the habit of giving is still wanted today.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ