ಮಕ್ಕಳು ಆಟದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಳಿ ಲಕ್ಷ ಇದೆ, ಕೋಟಿ ಇದೆ ಎಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲು ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಟ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಆಟವನ್ನು ರಾಜನ ಗುಣಗಳ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯದಿ ತ್ರಿಲೋಕೀ ಗಣನಾಪರಾ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯಾಃ ಸಮಾಸಿರ್ಯದಿ ನಾಯುಷಃ ಸ್ಯಾತ್
ಪಾರೇ ಪರಾರ್ಧಂ ಗಣಿತಂ ಯದಿ ಸ್ಯಾದ್ಗಣೇಯನಿಃಶೇಷಗುಣೋಽಪಿ ಸ ಸ್ಯಾತ್
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
यदि त्रिलोकी गणनापरा स्यात्तस्याः समासिर्यदि नायुषः स्यात्
पारे परार्धं गणितं यदि स्याद्गणेयनिःशेषगुणोऽपि स स्यात्
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yadi trilokī gaṇanāparā syāttasyāḥ samāsiryadi nāyuṣaḥ syāt
pāre parārdhaṃ gaṇitaṃ yadi syādgaṇeyaniḥśeṣaguṇo’pi sa syāt
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದುವೇಳೆ (if)
- ತ್ರಿಲೋಕೀ (त्रिलोकी, trilokī) = ಮೂರು ಲೋಕಗಳು (the three worlds)
- ಗಣನಾಪರಾ (गणनापरा, gaṇanāparā) = ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದ್ದು (given wholly to counting)
- ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯಾಃ (स्यात्तस्याः, syāttasyāḥ) = ಆದರೆ (ಸ್ಯಾತ್), ಅದರ (ತಸ್ಯಾಃ) (were it so, of it)
- ಸಮಾಸಿರ್ಯದಿ (समासिर्यदि, samāsiryadi) = ಅಂತ್ಯ (ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಿಃ ಎಂದಿದೆ, ಸಮಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಓದಬಹುದು) + ಒಂದುವೇಳೆ (ಯದಿ) (the end (printed samasih, perhaps meant samapti), if)
- ನಾಯುಷಃ (नायुषः, nāyuṣaḥ) = ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ (ನ + ಆಯುಷಃ) (not of life)
- ಸ್ಯಾತ್ (स्यात्, syāt) = ಆದರೆ (were it so)
- ಪಾರೇ ಪರಾರ್ಧಂ (पारे परार्धं, pāre parārdhaṃ) = ಪರಾರ್ಧದ ಆಚೆ (beyond the parardha)
- ಗಣಿತಂ (गणितं, gaṇitaṃ) = ಎಣಿಕೆ ನಡೆದರೆ (counting were done)
- ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದುವೇಳೆ (if)
- ಸ್ಯಾದ್ಗಣೇಯನಿಃಶೇಷಗುಣೋಽಪಿ (स्याद्गणेयनिःशेषगुणोऽपि, syādgaṇeyaniḥśeṣaguṇo’pi) = ಆದೀತು (ಸ್ಯಾತ್), ಎಣಿಸಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳುಳ್ಳವನು (ಗಣೇಯ + ನಿಃಶೇಷ + ಗುಣಃ), ಕೂಡ (ಅಪಿ) (he might be, one whose every virtue is counted, even)
- ಸ (स, sa) = ಅವನು (he)
- ಸ್ಯಾತ್ (स्यात्, syāt) = ಆಗಬಹುದು (might be)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಎಣಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿದರೆ, ಅದರ ನಡುವೆ ಅವುಗಳ ಆಯುಷ್ಯ ಮುಗಿಯದಿದ್ದರೆ, ಪರಾರ್ಧ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಚೆಗೂ ಎಣಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೂ ಎಣಿಕೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಾವು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
If the three worlds gave themselves wholly to counting, if their lifespan did not run out in the middle of it, and if the counting went on beyond the parardha, only then might all his virtues be counted.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪರಾರ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಕವಿ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ ಎಣಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಅತಿಶಯ.
The parardha is known as one of the largest units in the Indian system of numbers. The poet says the counting must go beyond even that. That is the exaggeration.
ಇದೊಂದು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ. ಮೂರು ಷರತ್ತುಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಷರತ್ತೂ ನಡೆಯದ ಮಾತನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಗುಣಗಳು ಎಣಿಕೆಗೆ ನಿಲುಕದವು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.
This is hyperbole. Three conditions pile one on another, and each asks for something that cannot happen. So the virtues are shown to lie beyond any count.
ಮುದ್ರಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಿಃ ಎಂದಿದೆ. ಅದು ಸಮಾಪ್ತಿಃ ಎಂಬುದರ ಮುದ್ರಣದೋಷ ಇರಬಹುದು. ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಭಾಗದ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.
The printed text reads samasih in the first line. It may be a misprint for samapti, the end. The reading follows the printed book, so the sense of this part may be slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 104. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 104. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹೊಗಳುವಾಗ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಕಲಿಸುವ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಗೊತ್ತು: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂಬ ಮಾತಿಗಿಂತ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ.
It is easy to raise the numbers when praising someone. A teaching doctor knows that one example is worth more than the word excellent.
ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕಟಕಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಶಂಸೆ ಅಳತೆ ಮೀರಿದಾಗ ಅದು ಮಾಹಿತಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಓದುವಾಗ ಇದನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ರೂಢಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಆನಂದಿಸಬಹುದು.
Here lies the bite of the verse. When praise passes all measure it stops giving information. Reading it today, we can take it as a convention of poetry and enjoy it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ