ಸರಸಾ ಸಾಲಂಕಾರಾ: ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಸಿಗದ ಆರ್ಯಾ

ಆರ್ಯಾ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು. ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಗೌರವಾರ್ಹಳಾದ ಹೆಣ್ಣು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಒಂದೇ ವಿಶೇಷಣಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಎರಡಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕಾವ್ಯಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 17 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Poetry, verse 17

ವಿಷಯ: ಶ್ಲೇಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ಹೊಗಳಿಕೆ · A compliment built on a double meaning

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸರಸಾ ಸಾಲಂಕಾರಾ ಸುಪದನ್ಯಾಸಾ ಸುವರ್ಣಮಯಮೂರ್ತಿಃ ।
ಆರ್ಯಾ ತಥೈವ ಭಾರ್ಯಾ ನ ಲಭ್ಯತೇ ಪುಣ್ಯಹೀನೇನ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सरसा सालंकारा सुपदन्यासा सुवर्णमयमूर्तिः ।
आर्या तथैव भार्या न लभ्यते पुण्यहीनेन ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sarasā sālaṃkārā supadanyāsā suvarṇamayamūrtiḥ |
āryā tathaiva bhāryā na labhyate puṇyahīnena ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸರಸಾ (सरसा, sarasā) = ರಸವುಳ್ಳದ್ದು (full of flavour)
ಸಾಲಂಕಾರಾ (सालंकारा, sālaṃkārā) = ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು (richly ornamented)
ಸುಪದನ್ಯಾಸಾ (सुपदन्यासा, supadanyāsā) = ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದು, ಹೆಜ್ಜೆ ಸೊಗಸಾಗಿರುವುದು (with well placed words, and with a graceful step)
ಸುವರ್ಣಮಯಮೂರ್ತಿಃ (सुवर्णमयमूर्तिः, suvarṇamayamūrtiḥ) = ಒಳ್ಳೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಆದ ರೂಪ, ಚಿನ್ನದ ರೂಪ (a form made of fine syllables, and a form of gold)
ಆರ್ಯಾ (आर्या, āryā) = ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸು, ಗೌರವಾರ್ಹಳಾದವಳು (the arya metre, and a noble woman)
ತಥಾ ಏವ (तथा एव, tathā eva) = ಹಾಗೆಯೇ (and likewise)
ಭಾರ್ಯಾ (भार्या, bhāryā) = ಸಂಗಾತಿ (a wife)
ನ ಲಭ್ಯತೇ (न लभ्यते, na labhyate) = ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ (is not obtained)
ಪುಣ್ಯಹೀನೇನ (पुण्यहीनेन, puṇyahīnena) = ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದವನಿಂದ (by one without merit)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಸವುಳ್ಳದ್ದು, ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುವುದು, ಚಿನ್ನದಂತಹ ರೂಪವುಳ್ಳದ್ದು. ಇಂಥ ಆರ್ಯಾ ಶ್ಲೋಕವಾಗಲೀ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂಥ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಲೀ ಪುಣ್ಯವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Full of flavour, richly ornamented, with well placed words and a form of gold: such an arya verse, and likewise such a companion in life, are not to be had by a man without merit.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸುಪದನ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಪದ ಎಂದರೆ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಕಾಲು ಎರಡೂ. ಶ್ಲೋಕದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ನಡಿಗೆ.

In the word supadanyasa, pada means both a word and a foot. Of a verse it is the placing of words; of a person it is the way of walking.

ಸುವರ್ಣ ಎಂಬ ಪದವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು, ರೂಪಕ್ಕೆ ಅದು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ. ಈ ಜೋಡಿ ಅರ್ಥಗಳ ಆಟವೇ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಶ್ಲೇಷೆ.

The word suvarna works the same way: of a verse it means fine syllables, of a figure the colour of gold. This play of paired meanings is what Sanskrit calls shlesha.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 30. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 30. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗಾತಿ ಸಿಗುವುದು ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಂಧ ಆಕಸ್ಮಿಕವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಆಧುನಿಕ ಓದು.

The line about merit need not be read literally. A modern reading is simply that a good relationship is not an accident and has to be looked after.

ಒಂದೇ ಗುಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಒಂದು ಕವಿತೆಗೂ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ವಾರಸ್ಯ. ಹಿತವಾದ ಮಾತು, ಒಳ್ಳೆಯ ನಡವಳಿಕೆ, ಅತಿಯಲ್ಲದ ಅಲಂಕಾರ ಇವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯವೇ.

The wit is that one list of qualities fits a poem and a person alike. Agreeable speech, good conduct and ornament that is not overdone are welcome anywhere.