ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 1 ಅರ್ಥ: ಕಲಾಭ್ಯಾಂ ಚೂಡಾಲಂಕೃತ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಶಿವಸ್ತುತಿ. ಇದನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ಕೃತಿ ಎಂದು ಪರಂಪರೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಶೈವ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಂತೆ ಇದೂ ಶಿವನನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಶಿವ ಪಾರ್ವತಿಯರನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ವಂದಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಳಿದಾಸನ ರಘುವಂಶದ ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕವೂ ಮಾತು ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಂತೆ ಬೆಸೆದಿರುವ ಪಾರ್ವತೀ ಪರಮೇಶ್ವರರನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ತಂದೆತಾಯಿ ಎಂದು ವಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಲ್ಲ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಈ ಜೋಡಿ ವಂದನೆಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ.

The Shivananda Lahari is a hymn of a hundred verses to Shiva, which tradition ascribes to Adi Shankaracharya. Like many Shaiva hymns, it opens by saluting Shiva and Parvati together rather than Shiva alone. The first verse of Kalidasa’s Raghuvamsha likewise salutes Parvati and Parameshvara, joined like word and meaning, as the parents of the world. Behind this paired salutation lies the conviction that Shiva and Shakti are not two separate things.

ಶ್ಲೋಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಶೇಷಣವೂ ‘ಆಭ್ಯಾಂ’ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ದ್ವಿವಚನದ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿ, ಅಂದರೆ ‘ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ’ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ‘ಶಿವಾಭ್ಯಾಂ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಏಕಶೇಷ ನಿಯಮ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ: ‘ಪಿತರೌ’ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ‘ಶಿವೌ’ ಎಂಬುದು ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಿವೆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ‘ಚಂದ್ರಕಲೆ ಧರಿಸಿದವರು’, ‘ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ’ ಎಂಬ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷಣಗಳೂ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು ಎಂಬ ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ ಎಂದು ಹಲವರು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.

Every epithet in the verse ends in -abhyam, the dative dual, meaning “to the two”. In shivabhyam the grammatical rule of ekashesha (one word standing for a pair) is at work: just as the single word pitarau means father and mother together, shivau means Shiva and Shivaa together. So every epithet, wearing the moon’s digit, being the fruit of austerity, applies to both. The story of Parvati’s austerity to win Shiva is well known. Many read the verse as saying that each is the fruit of the other’s tapas.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಸೊಗಸು ಅದರ ನಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಪದಭಾಗ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ: ಕಲಾಭ್ಯಾಂ, ಶಶಿಕಲಾಭ್ಯಾಂ. ಫಲಾಭ್ಯಾಂ, ಪ್ರಕಟಿತಫಲಾಭ್ಯಾಂ. ಶಿವಾಭ್ಯಾಂ, ತ್ರಿಭುವನಶಿವಾಭ್ಯಾಂ. ಭವಾಭ್ಯಾಂ, ಅನುಭವಾಭ್ಯಾಂ. ಇದೊಂದು ಯಮಕ ಅಲಂಕಾರ, ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರಗುಚ್ಛವನ್ನು ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ. ಮೊದಲ ‘ಕಲಾ’ ಕಲೆ, ಎರಡನೆಯದು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ. ಮೊದಲ ‘ಶಿವ’ ದೇವರ ಹೆಸರು, ಎರಡನೆಯದು ಮಂಗಳ. ಅದಲ್ಲದೆ ‘ಪುನರ್ಭವಾಭ್ಯಾಂ’ ಎಂಬುದನ್ನು ‘ಪುನಃ ಭವಾಭ್ಯಾಂ’ ಎಂದೂ ಬಿಡಿಸಬಹುದು: ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಭವ ಮತ್ತು ಭವಾನಿಯರಿಗೆ.

The charm of this verse lies in its sound. In each line the same cluster of syllables returns with a different sense: kalabhyam and shashikalabhyam, phalabhyam and prakatitaphalabhyam, shivabhyam and tribhuvanashivabhyam, bhavabhyam and anubhavabhyam. This is the figure called yamaka, a sound ornament in which the same group of syllables recurs with a new meaning. The first kala is art, the second the digit of the moon. The first shiva is the god’s name, the second means blessing. Punarbhavabhyam can also be split as punah bhavabhyam: again, to Bhava and Bhavani.

ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ. ಪ್ರತಿ ಪಾದಕ್ಕೆ ಹದಿನೇಳು ಅಕ್ಷರ, ಆರನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಯತಿ, ಅಂದರೆ ಉಸಿರಿನ ನಿಲುಗಡೆ. ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇದೇ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ. ಸೌಂದರ್ಯ ಲಹರೀಯ ಬಹುಪಾಲು ಶ್ಲೋಕಗಳೂ ಶಿಖರಿಣೀಯಲ್ಲಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

The metre is shikharini: seventeen syllables to each quarter, with a pause for breath (yati) after the sixth. The opening verses keep to this metre. It is worth noting that most of the Saundarya Lahari is also in shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಯಾರು ಯಾವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಊಟ ಇಬ್ಬರದೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

When two people cook together in a kitchen, it is hard to say who did which part. The meal belongs to both.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಜೋಡಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳ್ಳೆಯದು ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಹಲವರು ಕೂಡಿ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೃತಜ್ಞತೆ ಹೇಳುವಾಗ ಆ ಜೊತೆಯನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು ನ್ಯಾಯ.

This verse offers its salutation to a pair. In our own lives, too, most of what is good has been made by two or more together. When we give thanks, it is only fair to remember the partnership.