ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 5 ಅರ್ಥ: ಸ್ಮೃತೌ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ವೈದ್ಯೇ

ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀಯ ನೂರೂ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ.

All hundred verses in Kannada, Sanskrit or English IAST.

ಶ್ಲೋಕ (ಕನ್ನಡ)

ಸ್ಮೃತೌ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ವೈದ್ಯೇ ಶಕುನಕವಿತಾಗಾನಫಣಿತೌ
ಪುರಾಣೇ ಮಂತ್ರೇ ವಾ ಸ್ತುತಿನಟನಹಾಸ್ಯೇಷ್ವಚತುರಃ ।
ಕಥಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರೀತಿರ್ಭವತಿ ಮಯಿ ಕೋಽಹಂ ಪಶುಪತೇ
ಪಶುಂ ಮಾಂ ಸರ್ವಜ್ಞ ಪ್ರಥಿತಕೃಪಯಾ ಪಾಲಯ ವಿಭೋ ॥ 5 ॥

ಶ್ಲೋಕ (ದೇವನಾಗರಿ)

स्मृतौ शास्त्रे वैद्ये शकुनकवितागानफणितौ
पुराणे मन्त्रे वा स्तुतिनटनहास्येष्वचतुरः ।
कथं राज्ञां प्रीतिर्भवति मयि कोऽहं पशुपते
पशुं मां सर्वज्ञ प्रथितकृपया पालय विभो ॥ 5 ॥

ಶ್ಲೋಕ (English IAST)

smṛtau śāstre vaidye śakunakavitāgānaphaṇitau
purāṇe mantre vā stutinaṭanahāsyeṣvacaturaḥ |
kathaṃ rājñāṃ prītirbhavati mayi ko’haṃ paśupate
paśuṃ māṃ sarvajña prathitakṛpayā pālaya vibho || 5 ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸ್ಮೃತೌ (स्मृतौ, smṛtau) = ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (in the smriti, the law books)
ಶಾಸ್ತ್ರೇ (शास्त्रे, śāstre) = ವ್ಯಾಕರಣ, ತರ್ಕ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (in the learned disciplines such as grammar and logic)
ವೈದ್ಯೇ (वैद्ये, vaidye) = ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ (in medicine)
ಶಕುನ (शकुन, śakuna) = ಶಕುನ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ (in reading omens)
ಕವಿತಾ (कविता, kavitā) = ಕಾವ್ಯರಚನೆಯಲ್ಲಿ (in poetry)
ಗಾನ (गान, gāna) = ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (in singing)
ಫಣಿತೌ (फणितौ, phaṇitau) = ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ರಚನೆಯಲ್ಲಿ (in the art of speech and composition)
ಪುರಾಣೇ (पुराणे, purāṇe) = ಪುರಾಣ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ (in the Puranas)
ಮಂತ್ರೇ ವಾ (मन्त्रे वा, mantre vā) = ಮಂತ್ರದಲ್ಲಾಗಲೀ, ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ (in mantra, or in counsel of state)
ಸ್ತುತಿ (स्तुति, stuti) = ಹೊಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ (in praise)
ನಟನ (नटन, naṭana) = ನಟನೆ, ನರ್ತನದಲ್ಲಿ (in acting and dance)
ಹಾಸ್ಯೇಷ್ವಚತುರಃ (हास्येष्वचतुरः, hāsyeṣvacaturaḥ) = ಹಾಸ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರನಲ್ಲದವನು (unskilled in humour and all these)
ಕಥಂ (कथं, kathaṃ) = ಹೇಗೆ (how)
ರಾಜ್ಞಾಂ (राज्ञां, rājñāṃ) = ರಾಜರಿಗೆ (of kings)
ಪ್ರೀತಿಃ (प्रीतिः, prītiḥ) = ಪ್ರೀತಿ, ಮೆಚ್ಚುಗೆ (favour, pleasure)
ಭವತಿ ಮಯಿ (भवति मयि, bhavati mayi) = ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದೀತು (can arise towards me)
ಕೋಽಹಂ (कोऽहं, ko’haṃ) = ನಾನು ಯಾರು (who am I)
ಪಶುಪತೇ (पशुपते, paśupate) = ಪಶುಪತಿಯೇ (O Pashupati, lord of creatures)
ಪಶುಂ ಮಾಂ (पशुं मां, paśuṃ māṃ) = ಪಶುವಾದ ನನ್ನನ್ನು (me, a mere creature)
ಸರ್ವಜ್ಞ (सर्वज्ञ, sarvajña) = ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನೇ (O all-knowing one)
ಪ್ರಥಿತಕೃಪಯಾ (प्रथितकृपया, prathitakṛpayā) = ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ (by your famed compassion)
ಪಾಲಯ (पालय, pālaya) = ಕಾಪಾಡು (protect)
ವಿಭೋ (विभो, vibho) = ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯೇ, ಪ್ರಭುವೇ (O all-pervading lord)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಇತರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ವೈದ್ಯ, ಶಕುನ, ಕಾವ್ಯ, ಗಾನ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆ, ಪುರಾಣ, ಮಂತ್ರ, ಹೊಗಳಿಕೆ, ನಟನೆ, ಹಾಸ್ಯ, ಇವು ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ನಾನು ಚತುರನಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ರಾಜರಿಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾದೀತು? ಪಶುಪತಿಯೇ, ನಾನು ಯಾರು? ಸರ್ವಜ್ಞನೇ, ಪ್ರಭುವೇ, ಪಶುವಾದ ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

In the law books, in the learned disciplines, in medicine, in omens, poetry, song and eloquence, in the Puranas, in mantra, in praise, acting and humour, I have no skill. How then could kings take any pleasure in me? Who am I, O Pashupati? O all-knowing one, O lord, protect me, a mere creature, by your famed compassion.

ಶ್ಲೋಕ 5ರ ವಿವರಣೆContext and commentary on verse 5

ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಕಲಾವಿದರೂ ರಾಜಾಶ್ರಯದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಯಾವುದಾದರೂ ವಿದ್ಯೆ ಬೇಕಿತ್ತು. ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ, ತನಗೆ ಯಾವುದೂ ಬಾರದು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರ ಆಶ್ರಯದ ಬದಲು ಪಶುಪತಿಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ನೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸುಂದರ ಕಾವ್ಯ ಬರೆದ ಕವಿಯೇ ‘ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಚತುರನಲ್ಲ’ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿನಯ.

In earlier times scholars and artists lived by royal patronage, and some learning or art was needed to please a king. Here the poet lists such skills and says he has none of them. So instead of the shelter of earthly kings he asks for the shelter of Pashupati. That a poet who wrote a hundred fine verses should call himself unskilled in poetry is the usual humility of the hymns.

ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯೆಗಳು ಇವು. ಸ್ಮೃತಿ: ಮನುಸ್ಮೃತಿ ಮೊದಲಾದ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಂದರೆ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದ ನಿಯಮಗಳು. ಶಾಸ್ತ್ರ: ವ್ಯಾಕರಣ, ತರ್ಕ, ಮೀಮಾಂಸೆ ಮೊದಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯೆಗಳು. ವೈದ್ಯ: ಆಯುರ್ವೇದ, ಅಂದರೆ ರೋಗ ಗುರುತಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ವಿದ್ಯೆ. ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜವೈದ್ಯನ ಸ್ಥಾನ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಶಕುನ: ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನದನ್ನು ಊಹಿಸುವ ವಿದ್ಯೆ. ಯುದ್ಧ, ಪ್ರಯಾಣಗಳ ಮೊದಲು ರಾಜರು ಇದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

The skills in the list are these. Smriti: the dharma texts such as the Manusmriti, the rules of conduct and law. Shastra: the learned disciplines such as grammar, logic and Mimamsa. Vaidya: Ayurveda, the art of recognising and treating illness, and the royal physician held a high place at court. Shakuna: reading the future from the cries of birds, the movements of animals and the like, which kings consulted before a battle or a journey.

ಕವಿತಾ: ಕಾವ್ಯರಚನೆ. ಗಾನ: ಸಂಗೀತ. ಫಣಿತಿ: ಮಾತಿನ ಸೊಗಸು, ರಚನಾಕೌಶಲ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ‘ಶಕುನ, ಕಾವ್ಯ, ಗಾನಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ’ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾಣ: ಹಳೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಪೌರಾಣಿಕನ ವಿದ್ಯೆ. ಮಂತ್ರ: ಜಪದ ಮಂತ್ರ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಗುಪ್ತ ಆಲೋಚನೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ರಾಜರ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಸ್ತುತಿ: ರಾಜನ ಹೊಗಳಿಕೆ. ನಟನ: ನಾಟಕ, ನೃತ್ಯ. ಹಾಸ್ಯ: ಆಸ್ಥಾನದ ವಿನೋದ, ವಿದೂಷಕನ ಕಲೆ.

Kavita: composing poetry. Gana: music. Phaniti: grace of speech, skill in composition. Some join it with the three words before it and read “in the telling of omens, poetry and song”. Purana: the art of the pauranika who recites the old stories. Mantra: besides the sacred formula of japa, it also means secret counsel given to a king, political advice, and in a verse about kings this second sense fits well. Stuti: praise of the king. Natana: drama and dance. Hasya: courtly wit, the art of the vidushaka or jester.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಆಟವಿದೆ. ಶಿವ ಪಶುಪತಿ, ಅಂದರೆ ಪಶುಗಳ ಒಡೆಯ. ಕವಿ ತನ್ನನ್ನು ‘ಪಶು’ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಇಲ್ಲದವನು ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ಅರ್ಥ ಒಂದು. ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಬಿದ್ದ ಜೀವಿ ಎಂಬ ಶೈವ ದರ್ಶನದ ಅರ್ಥ ಇನ್ನೊಂದು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಪಶುವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಪಶುಪತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯವೇ ತಾನೇ ಎಂಬ ಮೃದುವಾದ ವಾದವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ‘ಸರ್ವಜ್ಞ’ ಎಂಬ ಸಂಬೋಧನೆಯೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ: ರಾಜರಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಬೇಕು, ಎಲ್ಲ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಅದು ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

The last line plays on words. Shiva is Pashupati, lord of creatures, and the poet calls himself a pashu. In the everyday sense this means one without any learning. In the Shaiva sense it means the soul held in bonds. And there is a gentle argument hidden here: if I am a pashu, surely it is the duty of Pashupati to look after me. The address sarvajna, all-knowing, also carries weight: kings need a display of learning, but the one who knows everything does not. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಾರಿಡಾರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯುವಾಗ ನಮ್ಮ ಪದವಿ, ಹುದ್ದೆ, ಕೌಶಲಗಳು ಯಾವುದೂ ಹೆಚ್ಚು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಆರೈಕೆ ಬೇಕಾದವರು.

Waiting in a hospital corridor, our degrees, titles and skills count for little. There everyone is simply someone in need of care.

ಜಗತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಇಲ್ಲದಾಗಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಕೃಪೆಯೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಇತರರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮೃದುವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

The world measures us by what we can do. This verse offers the trust that there is a compassion which keeps us even when we can do nothing. That trust makes us gentler towards others as well.