ಶಿವಾನಂದ ಲಹರೀ ಶ್ಲೋಕ 7 ಅರ್ಥ: ಮನಸ್ತೇ ಪಾದಾಬ್ಜೇ

ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕ ಒಣ ವಾದವನ್ನು ಬಿಡು ಎಂದಿತು. ಅದರ ಬದಲು ಏನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ: ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಕೈ, ಕಿವಿ, ಬುದ್ಧಿ, ಕಣ್ಣು, ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೊಂದು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ. ‘ನಿವಸತು’ (ನೆಲೆಸಲಿ) ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೂ ಅದೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯಂತೆ, ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

The previous verse said, give up dry argument. This verse says what to do instead: mind, speech, hands, ears, intellect and eyes, each given to a service. The verb ‘nivasatu’, may it dwell, occurs only once and carries over to every faculty that follows. That is why the verse runs like a list, in a single breath.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ‘ಕೈರ್ವಾ’ ಎಂದರೆ ‘ಯಾವುದರಿಂದ ತಾನೇ’. ತಿಳಿಯಲು ಬೇಕಾದ ಸಾಧನಗಳೆಲ್ಲ ಈಗಾಗಲೇ ಶಿವನ ಸೇವೆಗೆ ಹೋಗಿವೆ. ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥ ನೋಡಲು ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ, ಕೇಳಲು ಕಿವಿಯಿಲ್ಲ, ಯೋಚಿಸಲು ಬುದ್ಧಿಯೂ ಬಿಡುವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿನಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸೊಗಸಾದ ಚಾತುರ್ಯವೂ ಇದೆ. ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಮಯವೇ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕವಿ ನಗುನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

‘Kairva’ in the last line means ‘with what, then’. Every instrument of knowing has already gone to Shiva’s service. There are no eyes left to look at other books, no ears to hear them, and the intellect is not free to think about them. There is humility here, and a graceful wit as well. Rather than dismissing other books, the poet smiles and says he has no time left for them.

‘ಪರಮತಃ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿ ಬಿಡಿಸಬಹುದು. ‘ಪರಮ್ ಅತಃ’ ಎಂದರೆ ‘ಇದರ ಆಚೆಗೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ’. ಇದೇ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥ. ‘ಪರಮತ’ ಎಂದು ಒಂದೇ ಪದವಾಗಿ ಕೇಳಿದರೆ ‘ಬೇರೆಯವರ ಮತ’ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥ ನೇರವಾಗಿ ಕೂಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕದ ಮತವಾದಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೇಷ (ಎರಡರ್ಥದ ಪದ ಬಳಕೆ) ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ.

The word ‘paramatah’ can be divided two ways. As ‘param atah’ it means ‘beyond this, from now on’, and this is the main sense. Heard as one word, ‘paramata’, it also suggests ‘the doctrines of others’, as many readers note. Grammatically this second sense does not fit directly. But after the doctrinal debates of the previous verse, the shlesha, the double meaning, rings true.

ಈ ಪಟ್ಟಿ ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಹೇಳುವ ನವವಿಧ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು (ಶ್ರವಣ, ಕೀರ್ತನ, ಸ್ಮರಣ, ಅರ್ಚನ ಮುಂತಾದ ಒಂಬತ್ತು ಬಗೆಯ ಭಕ್ತಿ) ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದು ಶ್ರವಣ, ಸ್ತೋತ್ರ ಕೀರ್ತನ, ಪೂಜೆ ಅರ್ಚನ, ಧ್ಯಾನ ಸ್ಮರಣ. ಅದಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನೇ ಪೂಜೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿಸುವ ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಶೈವ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವೆಡೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ಶಿಖರಿಣೀ.

The list recalls the ninefold devotion that Prahlada describes in the Bhagavata: listening, singing, remembering, worshipping and the rest. Here listening to the stories is shravana, the hymns are kirtana, the worship is archana, and meditation is smarana. Besides, the idea of making the whole body an instrument of worship appears often in Shaiva devotion. The metre is shikharini.

ಆಧಾರ: ಹಲವು ಮೂಲಗಳು. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

Sources: several. Where commentators differ, both readings are given here.

ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗರಣೆ ಹಾಕುವಾಗ ಕೈ ಸೌಟಿನ ಮೇಲೆ, ಕಣ್ಣು ಬಾಣಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಕಿವಿ ಸಾಸಿವೆಯ ಚಟಪಟದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದರೆ ಅಡುಗೆ ಹದವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಅಲೆದರೆ ಒಗ್ಗರಣೆ ಸೀದುಹೋಗುತ್ತದೆ.

In the kitchen, when the hands are on the ladle, the eyes on the pan and the ears on the crackle of mustard seeds, the seasoning comes out right. When the mind wanders elsewhere, it burns.

ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸೇರಿದಾಗ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಾನೇ ಒಂದು ಪೂಜೆಯಂತೆ ಆಗಬಹುದು.

When all the senses gather in one place, the mind finds a certain calm. However small the task, giving ourselves to it fully can become a kind of worship in itself.