ವಾರ ಎಂದರೆ ವಾರದ ದಿನ, ಐದು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ಲೆಕ್ಕವೇ ಬೇಡದ ಒಂದೇ ಅಂಗ. ಏಳರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಏಳು ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು: ಭಾನುವಾರ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ, ಸೋಮವಾರ ಚಂದ್ರನಿಗೆ, ಮಂಗಳವಾರ ಕುಜನಿಗೆ, ಬುಧವಾರ ಬುಧನಿಗೆ, ಗುರುವಾರ ಗುರುವಿಗೆ, ಶುಕ್ರವಾರ ಶುಕ್ರನಿಗೆ ಮತ್ತು ಶನಿವಾರ ಶನಿಗೆ.
ಕನ್ನಡದ ಹೆಸರುಗಳೇ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ: ಭಾನುವಾರ, ಸೋಮವಾರ, ಮಂಗಳವಾರ, ಬುಧವಾರ, ಗುರುವಾರ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಶನಿವಾರ.
ದಿನಗಳ ಕ್ರಮ ಏಕೆ ಹಾಗಿದೆ
ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವವರೆಗೆ ಈ ಕ್ರಮ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಗೋಚರ ವೇಗದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಧಾನವಾದದ್ದು ಮೊದಲು ಎಂಬಂತೆ ಜೋಡಿಸಿದ್ದರು: ಶನಿ, ಗುರು, ಕುಜ, ಸೂರ್ಯ, ಶುಕ್ರ, ಬುಧ, ಚಂದ್ರ. ದಿನದ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತ, ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಮೇಲಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಆ ದಿನದ ಮೊದಲ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಆಳುವ ಗ್ರಹದ ಹೆಸರೇ ಆ ದಿನದ ಹೆಸರಾಯಿತು.
ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಏಳರ ಗುಣಕವಲ್ಲ. ಏಳರ ಒಂದು ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟರೆ ನೀವು ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತೀರಿ; ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಮೂರು ಮುಂದೆ ಚಂದ್ರ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಮೂರು ಮುಂದೆ ಕುಜ, ಕುಜನಿಂದ ಮೂರು ಮುಂದೆ ಬುಧ, ಹೀಗೆ ಸುತ್ತು. ಇದೇ ನಿಖರವಾಗಿ ವಾರದ ಕ್ರಮ. ಇದೇ ತರ್ಕ ಭಾರತ, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ರೋಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತು; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕನ್ನಡ, ಲ್ಯಾಟಿನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರದ ಕ್ರಮ ಒಂದೇ.
ಈ ಪದ್ಧತಿ ಇಂದಿಗೂ ಪಂಚಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗುವ ಹೋರಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ: ಗ್ರಹದ ಗಂಟೆ, ನಿಗದಿತ ಅರವತ್ತು ನಿಮಿಷವಲ್ಲ, ಹಗಲಿನ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ.
ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ
ವಾರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯ. ಗಡಿಯಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಗಳವಾರ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಎರಡು ಗಂಟೆಗೆ ಏನೋ ನಡೆದರೆ, ಪಂಚಾಂಗದ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ನಡೆದದ್ದು ಸೋಮವಾರ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಗಳವಾರ ಇನ್ನೂ ಆರಂಭವಾಗಿಲ್ಲ. ಉಪವಾಸಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಎಣಿಸುವ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ತಿಥಿಯನ್ನು ಕೊಡುವ ಕ್ರಮ, ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಗಡಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
ಇದರರ್ಥ ವಾರ ನೀವು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀರಿ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ನಿಮಿಷ ತಡವಾಗಿ; ಆ ನಲವತ್ತು ನಿಮಿಷ ಎರಡು ಊರುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.
ದಿನದ ಅಧಿಪತಿ ಏನನ್ನು ಆಳುತ್ತಾನೆ
ಪಂಚಾಂಗ ಮುದ್ರಿಸುವ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ದಿನದ ಅಧಿಪತಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಗಲಿನ ಒಳಗೆ ರಾಹುಕಾಲ, ಯಮಗಂಡ ಮತ್ತು ಗುಳಿಕ ಎಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾರವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಚೌಘಡಿಯಾಗಳ ಸರಣಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಹಗಲಿನ ಹದಿನೈದು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುವು ದುರ್ಮುಹೂರ್ತ ಎಂಬುದೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಇವು ಯಾವುವೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಲ್ಲ: ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗಿನ ಅಂತರದ ಮೇಲೆ ಹರಡಿದ ನಿಗದಿತ ಮಾದರಿಗಳಷ್ಟೆ.
Vara is the weekday, the simplest of the five limbs and the only one that requires no astronomy. Each of the seven belongs to one of the seven classical planets: Sunday to the sun, Monday to the moon, Tuesday to Mars, Wednesday to Mercury, Thursday to Jupiter, Friday to Venus and Saturday to Saturn.
The Kannada names say so directly: Bhanuvara, Somavara, Mangalavara, Budhavara, Guruvara, Shukravara, Shanivara.
Why the days are in that order
The order looks arbitrary until you look at the hours. The classical planets were ranked by apparent speed, slowest first: Saturn, Jupiter, Mars, Sun, Venus, Mercury, Moon. Each hour of the day was assigned a ruler working down that list and starting again at the top, and each day was named for the planet ruling its first hour.
Twenty-four hours is not a multiple of seven. Stepping twenty-four places down a cycle of seven lands you three places on, and three places on from the sun is the moon, from the moon is Mars, from Mars is Mercury, and so round. That is exactly the order of the week. The same reasoning produced the same sequence in India, Egypt, Greece and Rome, which is why the week is in the same order in Kannada, Latin, English and Japanese.
This system survives in the hora, still printed in almanacs: the planetary hour, reckoned as a twelfth of the daytime and a twelfth of the night rather than a fixed sixty minutes.
Sunrise to sunrise
A vara begins at sunrise and ends at the next, not at midnight. This matters more than it sounds. If something happens at two in the morning on a Tuesday by the clock, it happened on Monday by the panchanga, because Tuesday has not begun. Fasts, birthdays reckoned by nakshatra, and the assignment of a tithi to a day all follow the sunrise boundary.
It also means the weekday depends on where you are. Sunrise in Udupi is about forty minutes after sunrise in Kolkata, so for those forty minutes the two cities are on different varas.
What the day’s lord governs
The lord of the day sets the character of several things an almanac prints. The position of Rahu Kala, Yamaganda and Gulika within the daylight hours depends entirely on the weekday. So does the sequence of choghadiya, and which of the fifteen day-muhurtas are counted as Durmuhurta. None of these depend on the moon at all: they are fixed patterns laid over the interval from sunrise to sunset.