ರಥಸ್ಯೈಕಂ ಚಕ್ರಂ: ಒಂದೇ ಚಕ್ರದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪಯಣ

ಹಳೆಯ ಸೈಕಲ್ ತುಳಿದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿದಿನ ಹತ್ತು ಮೈಲಿ ದೂರದ ಶಾಲೆಗೆ ಬರುವ ಮೇಷ್ಟ್ರನ್ನು ಊರಿನವರು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದಿನವೂ ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದಿಲ್ಲ.

ಅದೇ ನಿಯಮಿತತೆಯನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಸೂರ್ಯನ ಪಯಣದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ಉದ್ದವಾದ ವೃತ್ತ. ಅದರ ನಿಖರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 251 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 251

ವಿಷಯ: ಸೂರ್ಯನ ರಥ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವ · The sun’s chariot and inner strength

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 34 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ರಥಸ್ಯೈಕಂ ಚಕ್ರಂ ಭುಜಗಯಮಿತಾಃ ಸಪ್ತ ತುರಗಾ ನಿರಾಲಂಭೋ ಮಾರ್ಗಶ್ಚರಣರಹಿತಃ ಸಾರಥಿರಪಿ
ರವಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯಂತಂ ಪ್ರತಿದಿನಮಪಾರಸ್ಯ ನಭಸಃ ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಿಃ ಸತ್ತ್ವೇ ವಸತಿ ಮಹತಾಂ ನೋಪಕರಣೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

रथस्यैकं चक्रं भुजगयमिताः सप्त तुरगा निरालम्भो मार्गश्चरणरहितः सारथिरपि
रविर्गच्छत्यन्तं प्रतिदिनमपारस्य नभसः क्रियासिद्धिः सत्त्वे वसति महतां नोपकरणे

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

rathasyaikaṃ cakraṃ bhujagayamitāḥ sapta turagā nirālambho mārgaścaraṇarahitaḥ sārathirapi
ravirgacchatyantaṃ pratidinamapārasya nabhasaḥ kriyāsiddhiḥ sattve vasati mahatāṃ nopakaraṇe

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ರಥಸ್ಯೈಕಂ (रथस्यैकं, rathasyaikaṃ) = ರಥಕ್ಕೆ ಒಂದೇ (the chariot has one)
ಚಕ್ರಂ (चक्रं, cakraṃ) = ಚಕ್ರ (wheel)
ಭುಜಗಯಮಿತಾಃ (भुजगयमिताः, bhujagayamitāḥ) = ಹಾವುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ (bound by serpents)
ಸಪ್ತ (सप्त, sapta) = ಏಳು (seven)
ತುರಗಾ (तुरगा, turagā) = ಕುದುರೆಗಳು (horses)
ನಿರಾಲಂಭೋ (निरालम्भो, nirālambho) = ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ (without support)
ಮಾರ್ಗಶ್ಚರಣರಹಿತಃ (मार्गश्चरणरहितः, mārgaścaraṇarahitaḥ) = ದಾರಿ, ಕಾಲಿಲ್ಲದವನು (the road, one without feet)
ಸಾರಥಿರಪಿ (सारथिरपि, sārathirapi) = ಸಾರಥಿಯೂ ಸಹ (the charioteer too)
ರವಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯಂತಂ (रविर्गच्छत्यन्तं, ravirgacchatyantaṃ) = ಸೂರ್ಯ ಕೊನೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ (the sun reaches the end)
ಪ್ರತಿದಿನಮಪಾರಸ್ಯ (प्रतिदिनमपारस्य, pratidinamapārasya) = ಪ್ರತಿದಿನ ಅಪಾರವಾದ (every day of the boundless)
ನಭಸಃ (नभसः, nabhasaḥ) = ಆಕಾಶದ (sky)
ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಿಃ (क्रियासिद्धिः, kriyāsiddhiḥ) = ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿ (success in action)
ಸತ್ತ್ವೇ (सत्त्वे, sattve) = ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ (in inner strength)
ವಸತಿ (वसति, vasati) = ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ (dwells)
ಮಹತಾಂ (महतां, mahatāṃ) = ಮಹಾತ್ಮರ (of the great)
ನೋಪಕರಣೇ (नोपकरणे, nopakaraṇe) = ಸಲಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ (not in equipment)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ರಥಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಚಕ್ರ. ಏಳು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹಾವುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದೆ. ದಾರಿಗೆ ಆಧಾರವೇ ಇಲ್ಲ. ಸಾರಥಿಗೆ ಕಾಲೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಪಾರವಾದ ಆಕಾಶದ ಕೊನೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾತ್ಮರ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಇರುವುದು ಅವರ ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸಲಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The chariot has a single wheel. The seven horses are bound with serpents. The road has no support, and the charioteer has no feet. Yet the sun reaches the end of the boundless sky every day. The success of the great lies in their inner strength, not in their equipment.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಾರಥಿ ಎಂದರೆ ಕಾಲಿಲ್ಲದ ಅರುಣ ಎಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಏಳು ಕುದುರೆಗಳು ಸೂರ್ಯರಥದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರ. ಹಾವುಗಳನ್ನೇ ಲಗಾಮಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆ.

Tradition names the footless charioteer as Aruna. The seven horses are the well known picture of the sun’s chariot. Using serpents for reins is the poet’s own fancy.

ನಿರಾಲಂಬ ಎಂದರೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ್ದು. ಆಕಾಶದ ಹಾದಿಗೆ ರಸ್ತೆ ಇಲ್ಲ, ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಕೊರತೆಯನ್ನೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಎಣಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುವುದು ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆ.

Niralamba means without support. The sky has no road and no milestone. The verse is built by counting off each lack and then setting the sun’s daily round against it.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 52. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 52. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಎಂಬ ಪದದ ಮೇಲಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ದಿನದ ಸಾಹಸವಲ್ಲ, ಕೊರತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತಪ್ಪದೆ ಮಾಡುವ ದೈನಂದಿನ ಕೆಲಸ.

The stress falls on the word every day. Great work is not a day’s feat but the daily work that goes on without fail amid every lack.

ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತ ಕೂತರೆ ಕೆಲಸ ಶುರುವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಓದಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೇ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬಹುದು ಎಂದು ಮಾತ್ರ.

If we wait for every facility, the work never begins. One need not read this as ignoring the difficulty, only as saying we can accept it and go on.