ಧನುಃ ಪೌಷ್ಪಂ: ಹೂವಿನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಅನಂಗ

ಮಕ್ಕಳ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಿಯ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದ ಹುಡುಗನೇ ರಾಜ. ಅದು ಆಟ, ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿನ ಬಲವಲ್ಲ, ಹುಡುಗನ ಧೈರ್ಯ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಪುರಾಣದ ಮನ್ಮಥನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ಉದ್ದವಾದ ವೃತ್ತ. ಅದರ ನಿಖರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 252 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 252

ವಿಷಯ: ದುರ್ಬಲ ಸಾಧನ, ದೊಡ್ಡ ಸತ್ತ್ವ · Weak tools, great resolve

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 34 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 34 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಧನುಃ ಪೌಷ್ಪಂ ಮೌರ್ವೀ ಮಧುಕರಮಯೀ ಚಂಚಲದೃಶಾಂ ದೃಶಾಂ ಕೋಣೋ ಬಾಣಃ ಸುಹೃದಪಿ ಜಡಾತ್ಮಾ ಹಿಮಕರಃ
ತಥಾಪ್ಯೇಕೋಽನಂಗಸ್ತ್ರಿಭುವನಮಪಿ ವ್ಯಾಕುಲಯತಿ ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಿಃ ಸತ್ತ್ವೇ ವಸತಿ ಮಹತಾಂ ನೋಪಕರಣೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

धनुः पौष्पं मौर्वी मधुकरमयी चञ्चलदृशां दृशां कोणो बाणः सुहृदपि जडात्मा हिमकरः
तथाप्येकोऽनङ्गस्त्रिभुवनमपि व्याकुलयति क्रियासिद्धिः सत्त्वे वसति महतां नोपकरणे

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

dhanuḥ pauṣpaṃ maurvī madhukaramayī cañcaladṛśāṃ dṛśāṃ koṇo bāṇaḥ suhṛdapi jaḍātmā himakaraḥ
tathāpyeko’naṅgastribhuvanamapi vyākulayati kriyāsiddhiḥ sattve vasati mahatāṃ nopakaraṇe

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಧನುಃ (धनुः, dhanuḥ) = ಬಿಲ್ಲು (the bow)
ಪೌಷ್ಪಂ (पौष्पं, pauṣpaṃ) = ಹೂವಿನದು (of flowers)
ಮೌರ್ವೀ (मौर्वी, maurvī) = ಹೆದೆ (the bowstring)
ಮಧುಕರಮಯೀ (मधुकरमयी, madhukaramayī) = ದುಂಬಿಗಳಿಂದಾದದ್ದು (made of bees)
ಚಂಚಲದೃಶಾಂ (चञ्चलदृशां, cañcaladṛśāṃ) = ಚಂಚಲ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವರ (of the fickle eyed)
ದೃಶಾಂ ಕೋಣೋ (दृशां कोणो, dṛśāṃ koṇo) = ಕಣ್ಣುಗಳ ಅಂಚು (the corner of the eyes)
ಬಾಣಃ (बाणः, bāṇaḥ) = ಬಾಣ (the arrow)
ಸುಹೃದಪಿ (सुहृदपि, suhṛdapi) = ಗೆಳೆಯನೂ ಸಹ (even the friend)
ಜಡಾತ್ಮಾ (जडात्मा, jaḍātmā) = ಜಡ ಸ್ವಭಾವದ (dull of nature)
ಹಿಮಕರಃ (हिमकरः, himakaraḥ) = ಚಂದ್ರ (the moon)
ತಥಾಪ್ಯೇಕೋಽನಂಗಸ್ತ್ರಿಭುವನಮಪಿ (तथाप्येकोऽनङ्गस्त्रिभुवनमपि, tathāpyeko’naṅgastribhuvanamapi) = ಆದರೂ ಒಬ್ಬನೇ ಅನಂಗ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ (and yet the one bodiless god, the three worlds too)
ವ್ಯಾಕುಲಯತಿ (व्याकुलयति, vyākulayati) = ಕದಡುತ್ತಾನೆ (unsettles)
ಕ್ರಿಯಾಸಿದ್ಧಿಃ (क्रियासिद्धिः, kriyāsiddhiḥ) = ಕಾರ್ಯದ ಸಿದ್ಧಿ (success in action)
ಸತ್ತ್ವೇ (सत्त्वे, sattve) = ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ (in inner strength)
ವಸತಿ (वसति, vasati) = ನೆಲೆಸಿರುತ್ತದೆ (dwells)
ಮಹತಾಂ (महतां, mahatāṃ) = ಮಹಾತ್ಮರ (of the great)
ನೋಪಕರಣೇ (नोपकरणे, nopakaraṇe) = ಸಲಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ (not in equipment)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬಿಲ್ಲು ಹೂವಿನದು, ಹೆದೆ ದುಂಬಿಗಳಿಂದಾದದ್ದು. ಬಾಣ ಚಂಚಲ ಕಣ್ಣುಗಳ ಓರೆನೋಟ. ಗೆಳೆಯನೂ ಜಡ ಸ್ವಭಾವದ ಚಂದ್ರ. ಆದರೂ ದೇಹವಿಲ್ಲದ ಒಬ್ಬನೇ ಅನಂಗ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಕದಡುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾತ್ಮರ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಇರುವುದು ಅವರ ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸಲಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

His bow is of flowers and his bowstring of bees. His arrow is the sidelong glance of fickle eyes. Even his friend is the dull, cold moon. And yet the one bodiless god unsettles all three worlds. The success of the great lies in their inner strength, not in their equipment.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅನಂಗ ಎಂದರೆ ಅಂಗವಿಲ್ಲದವನು. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವನ ಕೋಪದಿಂದ ಮನ್ಮಥ ದೇಹ ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಆದರೂ ಅವನ ಪ್ರಭಾವ ಉಳಿಯಿತು ಎಂಬುದೇ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಬಳಕೆ.

Ananga means one without a body. By the old story Manmatha lost his body to Shiva’s anger, yet his power remained, and that is the use the verse makes of him.

ಜಡಾತ್ಮಾ ಹಿಮಕರಃ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಜಡ, ಅಂದರೆ ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ಸಹ ದೊಡ್ಡ ಸಹಾಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವದು.

Calling the moon jadatma, the dull one, speaks of him as cold and inert. The picture is of a friend who can give no great help either.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 52. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 52. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವ ಮೊದಲು ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು: ನನ್ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಸಾಧನ ಸಣ್ಣದೋ, ಅಥವಾ ನನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ಸಣ್ಣದೋ.

Before stepping back from a large plan for want of means, one may ask: is my tool small, or is my resolve small.

ಇದು ಪುರಾಣದ ಉದಾಹರಣೆ ಮಾತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸತ್ತ್ವ ಹಠವಲ್ಲ, ಗುರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಎಂದು ಓದುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ.

This is only a myth used as an example. It is more useful to read the strength named here not as stubbornness but as clarity about the aim.