ಊರ್ಜಿತಂ ಸಜ್ಜನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ: ಚಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗುವ ರಾಹುವಿನಂತೆ ನೀಚ

ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿ ಚಂದ್ರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡಿ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಹಣದ ಸುದ್ದಿ ಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ ಮನೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಗ್ರಹಣದ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಏಳಿಗೆ ಸಹಿಸದ ಮನಸ್ಸಿನ ಉಪಮೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 8 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 8

ವಿಷಯ: ಏಳಿಗೆ ಸಹಿಸದ ಮನಸ್ಸು · The mind that cannot bear another’s rise

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಊರ್ಜಿತಂ ಸಜ್ಜನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ನೀಚಃ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಕವಲೀಕುರುತೇ ಸ್ವಸ್ಥಂ ವಿಧುಂ ದಿವಿ ವಿಧುಂತುದಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

ऊर्जितं सज्जनं दृष्ट्वा द्वेष्टि नीचः पुनः पुनः
कवलीकुरुते स्वस्थं विधुं दिवि विधुंतुदः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

ūrjitaṃ sajjanaṃ dṛṣṭvā dveṣṭi nīcaḥ punaḥ punaḥ
kavalīkurute svasthaṃ vidhuṃ divi vidhuṃtudaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಊರ್ಜಿತಂ (ऊर्जितं, ūrjitaṃ) = ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿದ, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ (flourishing, in strength)
ಸಜ್ಜನಂ (सज्जनं, sajjanaṃ) = ಸಜ್ಜನನನ್ನು (the good man)
ದೃಷ್ಟ್ವಾ (दृष्ट्वा, dṛṣṭvā) = ಕಂಡು (on seeing)
ದ್ವೇಷ್ಟಿ (द्वेष्टि, dveṣṭi) = ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ (hates)
ನೀಚಃ (नीचः, nīcaḥ) = ನೀಚನು (the low one)
ಪುನಃ ಪುನಃ (पुनः पुनः, punaḥ punaḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ಕವಲೀಕುರುತೇ (कवलीकुरुते, kavalīkurute) = ತುತ್ತಾಗಿ ನುಂಗುತ್ತಾನೆ (makes a morsel of)
ಸ್ವಸ್ಥಂ (स्वस्थं, svasthaṃ) = ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುವ (resting calm in itself)
ವಿಧುಂ (विधुं, vidhuṃ) = ಚಂದ್ರನನ್ನು (the moon)
ದಿವಿ (दिवि, divi) = ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ (in the sky)
ವಿಧುಂತುದಃ (विधुंतुदः, vidhuṃtudaḥ) = ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೀಡಿಸುವವನು, ರಾಹು (the tormentor of the moon, Rahu)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ಸಜ್ಜನನನ್ನು ಕಂಡು ನೀಚನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ಶಾಂತವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರನನ್ನು ರಾಹು ತುತ್ತಾಗಿ ನುಂಗುವಂತೆ ಇದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Seeing a good man flourish, the low man hates him again and again. It is as when Rahu makes a morsel of the moon, resting calm in the sky.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ರಾಹು ಹಳೆಯ ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗ್ರಹಣ ರಾಕ್ಷಸ. ಅವನು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗುವುದರಿಂದ ಚಂದ್ರಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಿಂದಿನವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿಧುಂತುದ ಎಂದರೆ ವಿಧುವನ್ನು, ಅಂದರೆ ಚಂದ್ರನನ್ನು, ಪೀಡಿಸುವವನು.

Rahu is the eclipse demon of old Indian astronomy and myth. The old account said that his swallowing the moon causes a lunar eclipse. Vidhumtuda means the one who torments the vidhu, the moon.

ಚಂದ್ರ ಯಾರಿಗೂ ಏನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಸ್ವಸ್ಥವಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಉಪಮೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶ. ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸಜ್ಜನನ ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಅವನ ಏಳಿಗೆ.

The central point of the image is that the moon has done nothing to anyone and sits at ease in the sky. The cause of the hatred is not the good man’s fault but his flourishing.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 54. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 54. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಅವನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ನಮಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕೇಳುವಂತಿದೆ. ಅಸೂಯೆ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮೊಳಗೂ ಏಳುತ್ತದೆ.

The verse seems to ask whether we are able to congratulate a colleague who has risen. Envy rises at times in us as well.

ಯಾರ ಮೇಲೋ ದ್ವೇಷ ಬಂದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಅವರ ತಪ್ಪು ಕಾರಣವೇ ಅಥವಾ ಅವರ ಯಶಸ್ಸೇ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ.

When hatred toward someone arises, asking ourselves whether it is due to their fault or to their success is a good test.