ಉಪಕಾರೋಽಪಿ ನೀಚಾನಾಂ: ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದರೆ ವಿಷವೇ ಹೆಚ್ಚು

ನಾಗರಪಂಚಮಿಯ ದಿನ ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಹಾಲೆರೆಯುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಅದು ಭಕ್ತಿಯ ಕ್ರಿಯೆ, ಹಾವಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಹಾಲಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬೇರೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದರಿಂದ ಉಳಿದುದು ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಷ ಮಾತ್ರ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 10 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 10

ವಿಷಯ: ಉಪಕಾರಕ್ಕೆ ಅಪಕಾರ · Harm in return for help

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಉಪಕಾರೋಽಪಿ ನೀಚಾನಾಮಪಕಾರೋ ಹಿ ಜಾಯತೇ
ಪಯಃಪಾನಂ ಭುಜಂಗಾನಾಂ ಕೇವಲಂ ವಿಷವರ್ಧನಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

उपकारोऽपि नीचानामपकारो हि जायते
पयःपानं भुजंगानां केवलं विषवर्धनम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

upakāro’pi nīcānāmapakāro hi jāyate
payaḥpānaṃ bhujaṃgānāṃ kevalaṃ viṣavardhanam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಉಪಕಾರೋಽಪಿ (उपकारोऽपि, upakāro’pi) = ಉಪಕಾರ ಕೂಡ (even a kindness)
ನೀಚಾನಾಮಪಕಾರೋ (नीचानामपकारो, nīcānāmapakāro) = ನೀಚರಿಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಪಕಾರವೇ (done to the low becomes harm)
ಹಿ (हि, hi) = ಖಂಡಿತ (indeed)
ಜಾಯತೇ (जायते, jāyate) = ಆಗುತ್ತದೆ (comes to be)
ಪಯಃಪಾನಂ (पयःपानं, payaḥpānaṃ) = ಹಾಲು ಕುಡಿಸುವುದು (the giving of milk to drink)
ಭುಜಂಗಾನಾಂ (भुजंगानां, bhujaṃgānāṃ) = ಹಾವುಗಳಿಗೆ (to snakes)
ಕೇವಲಂ (केवलं, kevalaṃ) = ಕೇವಲ (only)
ವಿಷವರ್ಧನಮ್ (विषवर्धनम्, viṣavardhanam) = ವಿಷ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು (increase of venom)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನೀಚರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವೂ ಅಪಕಾರವಾಗಿಯೇ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾವುಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಕುಡಿಸಿದರೆ ವಿಷ ಹೆಚ್ಚುವುದಷ್ಟೇ ಫಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even a kindness done to the low turns out to be a harm. Giving milk to snakes does nothing but increase their venom.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಉಪಕಾರ ಮತ್ತು ಅಪಕಾರ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಬೇರಿನ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಥದ ಜೋಡಿ. ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಕವಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Upakara and apakara are opposites from one root. In a single line the poet shows one turning into the other.

ಹಾಲು ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಹಳೆಯ ಲೋಕನಂಬಿಕೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿ ಓದಬೇಕಿಲ್ಲ, ಇದು ಉಪಮೆಯ ರೂಪ.

That milk increases a snake’s venom is an old popular belief. It need not be read as a statement of zoology, it is a form of comparison.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 54. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 54. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಿಗದೆ ಹೋದರೆ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ನಿಲ್ಲಿಸದೆ, ಯಾರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕಲಿಯಬಹುದು.

It hurts when help is met with no gratitude. From that we may learn how and to whom to give help, without stopping help altogether.

ಸಹಾಯ ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಿಷವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸುವುದು ವಿವೇಕ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಹಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಹಿತವಲ್ಲ.

It is wise to think, before giving, in whose hands help might become poison. Giving money to everyone without thought, for instance, is not kind.