ಪ್ರಾಯಃ ಪರೋಪತಾಪಾಯ: ಕಾರಣವನ್ನೇ ಕೇಳದ ದುರ್ಜನನ ಉತ್ಸಾಹ

ರಾತ್ರಿ ಕಿವಿಯ ಬಳಿ ಗುಂಯ್ ಗುಡುತ್ತಾ ಬರುವ ಸೊಳ್ಳೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಯಾವ ದ್ವೇಷವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದು ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ದುರ್ಜನನ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಥದೇ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನು ನೋವು ಕೊಡಲು ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಅವನು ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ ಎಂದೇ ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 93 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 93

ವಿಷಯ: ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಬಾಧೆ · Harm that waits for no reason

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರಾಯಃ ಪರೋಪತಾಪಾಯ ದುರ್ಜನಃ ಸತತೋದ್ಯತಃ
ಅವಶ್ಯಕರಣೀಯತ್ವಾನ್ನ ಕಾರಣಮಪೇಕ್ಷತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

प्रायः परोपतापाय दुर्जनः सततोद्यतः
अवश्यकरणीयत्वान्न कारणमपेक्षते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

prāyaḥ paropatāpāya durjanaḥ satatodyataḥ
avaśyakaraṇīyatvānna kāraṇamapekṣate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪ್ರಾಯಃ (प्रायः, prāyaḥ) = ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (mostly)
ಪರೋಪತಾಪಾಯ (परोपतापाय, paropatāpāya) = ಪರರಿಗೆ ನೋವು ಕೊಡಲು (to torment others)
ದುರ್ಜನಃ (दुर्जनः, durjanaḥ) = ದುರ್ಜನನು (the wicked man)
ಸತತೋದ್ಯತಃ (सततोद्यतः, satatodyataḥ) = ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಾದವನು (ever ready)
ಅವಶ್ಯಕರಣೀಯತ್ವಾತ್ (अवश्यकरणीयत्वात्, avaśyakaraṇīyatvāt) = ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದದ್ದು ಆದ್ದರಿಂದ (because it must needs be done)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಕಾರಣಮ್ (कारणम्, kāraṇam) = ಕಾರಣವನ್ನು (a reason)
ಅಪೇಕ್ಷತೇ (अपेक्षते, apekṣate) = ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ (waits for)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದುರ್ಜನನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರರಿಗೆ ನೋವು ಕೊಡಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದ ಕೆಲಸ ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ತೋರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಕಾರಣವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The wicked man is mostly ever ready to torment others. Because it seems to him a thing that must be done, he waits for no reason.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಅವಶ್ಯಕರಣೀಯತ್ವ ಎಂದರೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪದ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿ ದುರ್ಜನನ ಪಾಲಿಗೆ ಹೇಳಿರುವುದೇ ವ್ಯಂಗ್ಯ.

Avashyakaraniyatva means the state of having to be done. The word is usually used of duty. Using it here, as a duty the wicked man feels bound to, is the irony.

ಪ್ರಾಯಃ ಎಂಬ ಪದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎನ್ನುವ ಮೃದುವಾದ ಅರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ. ಎಲ್ಲ ದುರ್ಜನರೂ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು.

The word prayah has the softer sense of mostly. The poet does not say every wicked person is so at all times.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 56. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 56. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕುಟುಕುವವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಲು ಹೋದರೆ ಫಲ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಕಾರಣವಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಅವಕಾಶ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ನಮ್ಮ ಶ್ರಮ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

Trying to placate those who sting without cause rarely works. If we see that what they want is not a reason but only an opening, we save our effort.

ಅದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಕಠಿಣ ಮಾತನ್ನೂ ಈ ಬಗೆಯೆಂದು ಅಳೆಯಬೇಕಿಲ್ಲ. ದಣಿದವರು ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪದೇಪದೇ ನಡೆಯುವ ನಿಷ್ಕಾರಣ ಬಾಧೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

Nor need we measure every harsh word by this verse. The tired often speak sharply. The verse points only to harm that comes again and again without cause.