ಯಥಾ ಗಜಪತಿಃ ಶ್ರಾಂತಃ: ನೆರಳು ಕೊಟ್ಟ ಮರವನ್ನೇ ಕೆಡವುವ ಆನೆ

ಕೆಲವು ಅತಿಥಿಗಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಉಳಿದು, ಊಟ ಮಾಡಿ, ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹಗುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟವರಿಗೆ ಇದರ ನೋವು ಬೇರೆಯದೇ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಕೃತಘ್ನತೆಯನ್ನು ಒಂದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ದಣಿದ ಆನೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ನೆರಳು ಕೊಟ್ಟ ಮರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 94 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 94

ವಿಷಯ: ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟವರಿಗೇ ಕೇಡು · Harm to the one who gave shelter

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಯಥಾ ಗಜಪತಿಃ ಶ್ರಾಂತಶ್ಛಾಯಾರ್ಥೀ ವೃಕ್ಷಮಾಶ್ರಿತಃ
ವಿಶ್ರಮ್ಯ ತಂ ದ್ರುಮಂ ಹಂತಿ ತಥಾನೀಚಃ ಸ್ವಮಾಶ್ರಯಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

यथा गजपतिः श्रान्तश्छायार्थी वृक्षमाश्रितः
विश्रम्य तं द्रुमं हन्ति तथानीचः स्वमाश्रयम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

yathā gajapatiḥ śrāntaśchāyārthī vṛkṣamāśritaḥ
viśramya taṃ drumaṃ hanti tathānīcaḥ svamāśrayam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಹೇಗೆ (just as)
ಗಜಪತಿಃ (गजपतिः, gajapatiḥ) = ಆನೆಗಳ ಒಡೆಯ (a lord of elephants)
ಶ್ರಾಂತಃ (श्रान्तः, śrāntaḥ) = ದಣಿದವನು (weary)
ಛಾಯಾರ್ಥೀ (छायार्थी, chāyārthī) = ನೆರಳನ್ನು ಬಯಸುವವನು (seeking shade)
ವೃಕ್ಷಮ್ (वृक्षम्, vṛkṣam) = ಮರವನ್ನು (a tree)
ಆಶ್ರಿತಃ (आश्रितः, āśritaḥ) = ಆಶ್ರಯಿಸಿ (having taken refuge in)
ವಿಶ್ರಮ್ಯ (विश्रम्य, viśramya) = ವಿಶ್ರಮಿಸಿ (having rested)
ತಮ್ (तम्, tam) = ಆ (that)
ದ್ರುಮಮ್ (द्रुमम्, drumam) = ಮರವನ್ನು (tree)
ಹಂತಿ (हन्ति, hanti) = ಕೆಡವುತ್ತದೆ (destroys)
ತಥಾ (तथा, tathā) = ಹಾಗೆಯೇ (so)
ನೀಚಃ (नीचः, nīcaḥ) = ನೀಚನು (the base man)
ಸ್ವಮ್ (स्वम्, svam) = ತನ್ನ (his own)
ಆಶ್ರಯಮ್ (आश्रयम्, āśrayam) = ಆಶ್ರಯವನ್ನು (shelter)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದಣಿದ ಆನೆ ನೆರಳಿಗಾಗಿ ಮರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ವಿಶ್ರಮಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆ ಮರವನ್ನೇ ಕೆಡವುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ನೀಚನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನೇ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

As a weary lord of elephants takes refuge under a tree for shade and, once rested, pulls that very tree down, so does the base man destroy his own shelter.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಗಜಪತಿ ಎಂದರೆ ಆನೆಗಳ ಒಡೆಯ, ಅಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಆನೆ. ಬಲ ಇರುವವನು ಆಶ್ರಯ ಬೇಕಾದಾಗ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಬಲ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಇಲ್ಲಿದೆ.

Gajapati means the lord of elephants, a great elephant. The thought is that the strong are gentle while they need shelter, and show their strength once it returns.

ಸ್ವಮಾಶ್ರಯಮ್ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಆಶ್ರಯ. ಮರ ಬೇರೆಯದಲ್ಲ, ಆನೆ ತಾನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು. ಕೃತಘ್ನತೆ ತನಗೆ ತಾನೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾನಿ ಕೂಡ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

Svamashrayam means his own shelter. The tree is not another’s, the elephant chose it himself. Hidden here is a hint that ingratitude harms the one who shows it as well.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 56. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 56. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ತರಬೇತಿ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಟ ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಗುರುವನ್ನೇ ಹಗುರ ಮಾಡುವ ಕೆಲವರು ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಕಲಿಸಿದವರನ್ನು ನೆನೆಯುವ ಸಣ್ಣ ಅಭ್ಯಾಸವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ.

In every field one meets some who, once the training is done, belittle the very teacher who raised them. The small habit of remembering those who taught us is the answer to it.

ಆಶ್ರಯ ಕೊಡುವವರಿಗೂ ಒಂದು ಪಾಠ ಇದೆ. ಬಲಶಾಲಿ ಅತಿಥಿಗೆ ನೆರಳು ಕೊಡುವಾಗ ನಮ್ಮ ಮರದ ಬೇರು ಎಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

There is a lesson for the giver of shelter too. When we offer shade to a strong guest, we should see how firm our own roots are.