ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವ ರೈಲಿನ ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಹೊರಗಿನ ಮರಗಳೇ ನಮ್ಮತ್ತ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ದಾರಿಯ ಧೂಳು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.
ಅದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಈ ಪದ್ಯ ಕುದುರೆ ಎಳೆಯುವ ರಥದ ಮೇಲೆ ನಿಂತವನ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ವರ್ಣನೆ, ಅಂದರೆ ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಚಿತ್ರ. ರಥವೇಗವರ್ಣನಂ ವಿಭಾಗದ ಐದನೆಯ ಪದ್ಯ ಇದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ರಥಚಕ್ರಪದ್ಧತಿರಿಯಂ ಹೇಲಾಪ್ಲುತೈರ್ವಾಜಿನಾಮಾಯಾಂತೀವ ಜವೇನ ಸಮ್ಮುಖಮಮೀ ಮಾರ್ಗಸ್ಥಿತಾಃ ಶಾಖಿನಃ
ಖೇದಂ ಪಾದತಲಾಹತೇರಿವ ಪುರೋ ಗಂತುಂ ಗತೋ ನೇಹತೇ ಪಾದಾನಾಮನುಕೂಲಮಾರುತಭರೋದ್ಧೂತೋಽಪಿ ಧೂಲಿವ್ರಜಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
विच्छिन्ना रथचक्रपद्धतिरियं हेलाप्लुतैर्वाजिनामायान्तीव जवेन सम्मुखममी मार्गस्थिताः शाखिनः
खेदं पादतलाहतेरिव पुरो गन्तुं गतो नेहते पादानामनुकूलमारुतभरोद्धूतोऽपि धूलिव्रजः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vicchinnā rathacakrapaddhatiriyaṃ helāplutairvājināmāyāntīva javena sammukhamamī mārgasthitāḥ śākhinaḥ
khedaṃ pādatalāhateriva puro gantuṃ gato nehate pādānāmanukūlamārutabharoddhūto’pi dhūlivrajaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ (विच्छिन्ना, vicchinnā) = ತುಂಡಾದ (broken)
- ರಥಚಕ್ರಪದ್ಧತಿರಿಯಂ (रथचक्रपद्धतिरियं, rathacakrapaddhatiriyaṃ) = ರಥಚಕ್ರಗಳ ಈ ಗುರುತಿನ ಸಾಲು (ರಥಚಕ್ರಪದ್ಧತಿಃ, ಇಯಂ) (this line of chariot-wheel tracks)
- ಹೇಲಾಪ್ಲುತೈರ್ವಾಜಿನಾಮಾಯಾಂತೀವ (हेलाप्लुतैर्वाजिनामायान्तीव, helāplutairvājināmāyāntīva) = ಸಲೀಸಾದ ಜಿಗಿತಗಳಿಂದ, ಕುದುರೆಗಳ, ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ (ಹೇಲಾಪ್ಲುತೈಃ, ವಾಜಿನಾಂ, ಆಯಾಂತಿ ಇವ) (by the easy bounds, of the horses, as if coming)
- ಜವೇನ (जवेन, javena) = ವೇಗದಿಂದ (with speed)
- ಸಮ್ಮುಖಮಮೀ (सम्मुखममी, sammukhamamī) = ಎದುರಾಗಿ, ಇವು (ಸಮ್ಮುಖಂ, ಅಮೀ) (face to face, these)
- ಮಾರ್ಗಸ್ಥಿತಾಃ (मार्गस्थिताः, mārgasthitāḥ) = ದಾರಿಯ ಬದಿ ನಿಂತ (standing along the road)
- ಶಾಖಿನಃ (शाखिनः, śākhinaḥ) = ಮರಗಳು (trees)
- ಖೇದಂ (खेदं, khedaṃ) = ದಣಿವನ್ನು (weariness)
- ಪಾದತಲಾಹತೇರಿವ (पादतलाहतेरिव, pādatalāhateriva) = ಪಾದದ ತಳದ ಏಟಿನಿಂದ ಎಂಬಂತೆ (ಪಾದತಲಾಹತೇಃ, ಇವ) (as if from a blow of the soles)
- ಪುರೋ (पुरो, puro) = ಮುಂದೆ (ahead)
- ಗಂತುಂ (गन्तुं, gantuṃ) = ಹೋಗಲು (to go)
- ಗತೋ (गतो, gato) = ಹೊಂದಿದ (ಖೇದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ) (having reached (weariness))
- ನೇಹತೇ (नेहते, nehate) = ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ನ, ಈಹತೇ) (does not try)
- ಪಾದಾನಾಮನುಕೂಲಮಾರುತಭರೋದ್ಧೂತೋಽಪಿ (पादानामनुकूलमारुतभरोद्धूतोऽपि, pādānāmanukūlamārutabharoddhūto’pi) = ಪಾದಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಗಾಳಿಯ ರಭಸದಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದರೂ (ಪಾದಾನಾಂ ಅನುಕೂಲ ಮಾರುತ ಭರ ಉದ್ಧೂತಃ ಅಪಿ) (though raised by the rush of wind favourable to the feet)
- ಧೂಲಿವ್ರಜಃ (धूलिव्रजः, dhūlivrajaḥ) = ಧೂಳಿನ ರಾಶಿ (the mass of dust)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗುರುತಿನ ಸಾಲು ಕುದುರೆಗಳ ಜಿಗಿತಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತುಂಡಾಗಿದೆ. ದಾರಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ಮರಗಳು ವೇಗದಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಎದುರೇ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಗೊರಸುಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬೀಸಿದ ಅನುಕೂಲ ಗಾಳಿಗೆ ಮೇಲೆದ್ದರೂ ಧೂಳಿನ ರಾಶಿ, ಪಾದದ ತಳದ ಏಟು ತಿಂದು ದಣಿದಂತೆ, ಮುಂದೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The line of wheel tracks is broken here and there by the easy bounds of the horses. These trees standing along the road seem, in the speed, to be running head on towards us. And the cloud of dust, though lifted by a wind that favours the hooves, does not even try to get ahead, as if wearied by a blow from the soles of the feet.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಓಡುತ್ತಿರುವುದು ರಥ. ನೋಡುವವನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮರಗಳು ಎದುರಾಗಿ ಬರುತ್ತಿವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಧೂಳು ಹಿಂದುಳಿಯುವುದು ವೇಗದ ಫಲ, ಆದರೆ ಕವಿ ಅದನ್ನು ಧೂಳಿಗೆ ಏಟು ಬಿದ್ದ ದಣಿವು ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ.
The trees are not really running. The chariot is. It is only to the eye of the rider that the trees seem to come head on. In the same way the dust falls behind because of speed, but the poet imagines it as weariness from a blow. That is the poetic fancy.
ಇಲ್ಲಿ ಪಾದ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆಗಳ ಕಾಲು ಅಥವಾ ಗೊರಸು ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಆ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಊಹೆಯದು. ಜೊತೆಗೆ ಮುದ್ರಿತ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಯಂ, ಸಮ್ಮುಖಂ, ಖೇದಂ, ಧೂಲಿವ್ರಜಃ). ಅವನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ.
We take the word for foot here to mean the horses’ legs or hooves, a slightly uncertain reading. Also, in the printed page some anusvara and visarga marks are faint, for example in the words for this, face to face, weariness and mass of dust. We have read them as the grammar requires, so the reading is slightly uncertain.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 140. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 140. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನದೆಲ್ಲ ಓಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತು ಕರ್ತವ್ಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ವೇಗ ನಮ್ಮದೇ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.
In a fast vehicle everything outside seems to be rushing. On the urgent days of hospital duty, too, everything can feel as though it is falling upon us. It helps to remember that the speed may be our own.
ಈ ಪದ್ಯ ಹೊಗಳುತ್ತಿರುವುದು ವೇಗವನ್ನು. ಧೂಳೂ ಹಿಂದುಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚಿತ್ರ ನಗುವನ್ನೂ ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ, ಅದರ ಸೊಗಸನ್ನು ಸವಿದರೆ ಸಾಕು.
The verse praises speed, and the picture of even the dust being left behind brings a smile. An exaggeration need not be taken literally. It is enough to enjoy its charm.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ