ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿವೇಕೋಽಸ್ತಿ: ಹಸು ಹಾವು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನ ಫಲ

ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿವೇಕೋಽಸ್ತಿ ಸುಭಾಷಿತ: ಹಸು ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾವು ಹಾಲಿನಿಂದ ವಿಷ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿವೇಕೋಽಸ್ತಿ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಒಂದೇ ಪಾಠವನ್ನು ಇಬ್ಬರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಕೊಟ್ಟರೂ ಒಬ್ಬನು ಅದನ್ನು ಒಳಿತಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ. ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇದು ಗೊತ್ತಿರುವ ಅನುಭವ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕೊಡುವಾಗ ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ವಿವೇಕವನ್ನು ಹಸು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯನೀತಿಃ, ಶ್ಲೋಕ 203 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, General Wisdom of Conduct, verse 203

ವಿಷಯ: ಪಾತ್ರ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿವೇಕ · Discernment of the right recipient

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿವೇಕೋಽಸ್ತಿ ಧೇನುಪನ್ನಗಯೋರಿವ
ತೃಣಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ ವಿಷಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

पात्रापात्रविवेकोऽस्ति धेनुपन्नगयोरिव
तृणात्संजायते क्षीरं क्षीरात्संजायते विषम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

pātrāpātraviveko’sti dhenupannagayoriva
tṛṇātsaṃjāyate kṣīraṃ kṣīrātsaṃjāyate viṣam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಪಾತ್ರಾಪಾತ್ರವಿವೇಕೋಽಸ್ತಿ (पात्रापात्रविवेकोऽस्ति, pātrāpātraviveko’sti) = ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಯೋಗ್ಯರ ವಿವೇಚನೆ ಇದೆ (ಪಾತ್ರ ಅಪಾತ್ರ ವಿವೇಕಃ ಅಸ್ತಿ) (there is a discrimination of worthy and unworthy)
  • ಧೇನುಪನ್ನಗಯೋರಿವ (धेनुपन्नगयोरिव, dhenupannagayoriva) = ಹಸು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ (ಧೇನು ಪನ್ನಗಯೋಃ ಇವ) (as between a cow and a snake)
  • ತೃಣಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ (तृणात्संजायते, tṛṇātsaṃjāyate) = ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ (ತೃಣಾತ್ ಸಂಜಾಯತೇ) (is born from grass)
  • ಕ್ಷೀರಂ (क्षीरं, kṣīraṃ) = ಹಾಲು (milk)
  • ಕ್ಷೀರಾತ್ಸಂಜಾಯತೇ (क्षीरात्संजायते, kṣīrātsaṃjāyate) = ಹಾಲಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ (ಕ್ಷೀರಾತ್ ಸಂಜಾಯತೇ) (is born from milk)
  • ವಿಷಮ್ (विषम्, viṣam) = ವಿಷ (poison)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಯೋಗ್ಯರ ವಿವೇಚನೆ ಹಸು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ. ಹಸುವಿನಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಹಾಲು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಹಾವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನಿಂದ ವಿಷ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The difference between a worthy and an unworthy recipient is like that between a cow and a snake. From grass the cow makes milk. From milk the snake makes poison.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಪಾತ್ರ ಎಂದರೆ ಪಾತ್ರೆ, ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾದವನು. ಹಾಲು ಯಾವ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಗತಿ ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Patra means a vessel, and also one fit to receive a gift. The comparison works on the idea that what becomes of milk depends on the vessel it goes into.

ಹಾವು ಹಾಲು ಕುಡಿದು ವಿಷ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

That a snake turns milk into venom is an old folk belief. Here it is used only as a comparison.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜಾಯತೇ ಎಂಬ ಪದ ಅನುಸ್ವಾರದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸುಕಾಗಿದ್ದು, ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರಬಹುದು.

In the printed book we read the word sanjayate with an anusvara. At the second place the print is slightly faint, so the reading may be slightly uncertain.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 157. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 157. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಜ್ಞಾನ, ಸಮಯ, ಸಹಾಯ ಯಾವುದನ್ನು ಕೊಡುವಾಗಲೂ ಕೊಡುವ ಮೊದಲು ಯಾರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.

Whether it is knowledge, time or help, it is worth looking once at whom we are giving to before we give. This fits teachers especially.

ಇದು ಯಾರನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಮುದ್ರೆ ಹಾಕುವ ಮಾತಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೆ ಕೊಡುವವರ ವಿವೇಚನೆ ತಪ್ಪಬಹುದು ಎಂಬ ವಿನಯವೂ ಬೇಕು.

This is not a licence to brand anyone unworthy for good. We also need the humility to know that the giver’s own judgement can be wrong.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ