ಮೃತೋ ದರಿದ್ರಃ ಪುರುಷೋ: ಸತ್ತದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ನಾಲ್ಕು ಸಂಗತಿಗಳು

ಮೃತೋ ದರಿದ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಸುಭಾಷಿತ: ಬಡವ, ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಾಂಪತ್ಯ, ವೇದಜ್ಞರಿಲ್ಲದ ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಲ್ಲದ ಯಜ್ಞ ಎಲ್ಲವೂ ಸತ್ತಂತೆ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಮೃತೋ ದರಿದ್ರಃ ಪುರುಷೋ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಒಂದು ಕೆಲಸ ಹಾಳಾದರೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಹಿರಿಯರು ಅದು ಸತ್ತೇ ಹೋಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜೀವ ಹೋಯಿತು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಅದರ ಫಲ ಹೋಯಿತು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಸತ್ತದ್ದು ಎನ್ನುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯನೀತಿಃ, ಶ್ಲೋಕ 529 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, General Wisdom of Conduct, verse 529

ವಿಷಯ: ನಾಲ್ಕು ಜೀವವಿಲ್ಲದ ಸಂಗತಿಗಳು · Four things said to be lifeless

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಮೃತೋ ದರಿದ್ರಃ ಪುರುಷೋ ಮೃತಂ ಮೈಥುನಮಪ್ರಜಮ್
ಮೃತಮಶ್ರೋತ್ರಿಯಂ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ಮೃತೋ ಯಜ್ಞಸ್ತ್ವದಕ್ಷಿಣಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

मृतो दरिद्रः पुरुषो मृतं मैथुनमप्रजम्
मृतमश्रोत्रियं श्राद्धं मृतो यज्ञस्त्वदक्षिणः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

mṛto daridraḥ puruṣo mṛtaṃ maithunamaprajam
mṛtamaśrotriyaṃ śrāddhaṃ mṛto yajñastvadakṣiṇaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಮೃತೋ (मृतो, mṛto) = ಸತ್ತವನು (ಮೃತಃ) (dead (mritah))
  • ದರಿದ್ರಃ (दरिद्रः, daridraḥ) = ಬಡವನು (the poor)
  • ಪುರುಷೋ (पुरुषो, puruṣo) = ಮನುಷ್ಯ (ಪುರುಷಃ) (man (purushah))
  • ಮೃತಂ (मृतं, mṛtaṃ) = ಸತ್ತದ್ದು (dead)
  • ಮೈಥುನಮಪ್ರಜಮ್ (मैथुनमप्रजम्, maithunamaprajam) = ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಯ ಕೂಟ (ಮೈಥುನಂ ಅಪ್ರಜಂ) (the union of a couple that has no child (maithunam aprajam))
  • ಮೃತಮಶ್ರೋತ್ರಿಯಂ (मृतमश्रोत्रियं, mṛtamaśrotriyaṃ) = ಸತ್ತದ್ದು, ವೇದ ತಿಳಿದವರಿಲ್ಲದ (ಮೃತಂ ಅಶ್ರೋತ್ರಿಯಂ) (dead, without a Veda scholar (mritam ashrotriyam))
  • ಶ್ರಾದ್ಧಂ (श्राद्धं, śrāddhaṃ) = ಶ್ರಾದ್ಧ (the shraddha rite)
  • ಮೃತೋ (मृतो, mṛto) = ಸತ್ತದ್ದು (ಮೃತಃ) (dead (mritah))
  • ಯಜ್ಞಸ್ತ್ವದಕ್ಷಿಣಃ (यज्ञस्त्वदक्षिणः, yajñastvadakṣiṇaḥ) = ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಲ್ಲದ ಯಜ್ಞವು (ಯಜ್ಞಃ ತು ಅದಕ್ಷಿಣಃ) (a sacrifice, however, without the priest’s fee (yajnah tu adakshinah))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಬಡವನಾದ ಮನುಷ್ಯ ಸತ್ತವನು. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಯ ಕೂಟ ಸತ್ತದ್ದು. ವೇದ ತಿಳಿದವರು ಇಲ್ಲದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಸತ್ತದ್ದು. ದಕ್ಷಿಣೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜ್ಞವೂ ಸತ್ತದ್ದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A poor man is as good as dead. The union of a couple without a child is dead. A shraddha rite without a learned Veda scholar is dead. A sacrifice without the priest’s fee is dead.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ ಎಂದರೆ ಜೀವ ಹೋದದ್ದು ಎಂದಲ್ಲ, ಫಲವಿಲ್ಲದ್ದು ಅಥವಾ ಜೀವಕಳೆ ಇಲ್ಲದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಂಗತಿಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ಪದ ಬಳಸಿ ಒಂದೇ ಲಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದು ಮಾತನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸುಲಭ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

Here mrita does not mean that life has gone. It is an exaggeration for fruitless or without vitality. Using one word for all four things in one rhythm makes the saying easy to remember.

ಶ್ರೋತ್ರಿಯ ಎಂದರೆ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ವಿದ್ವಾಂಸ. ಅಂಥವರಿಲ್ಲದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜ್ಞ ವಿಧಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಆ ಕಾಲದ ವಿಧಿ ಪರಂಪರೆಯ ನೋಟಗಳು.

A shrotriya is a scholar who has studied the Veda. A rite without one, and a sacrifice without the fee, give the sense that the observance is incomplete. These are views from the ritual tradition of the time.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 165. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 165. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬಡತನವನ್ನು ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವ ಮಾತಾಗಿ ಇದನ್ನು ಓದಬಾರದು. ಬಡತನ ಮನುಷ್ಯನ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬಡತನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಎಟುಕದಂತೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಾವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

It should not be read as contempt for the poor. We can take it as a hard truth that poverty shrinks a person’s dignity and choices. In hospitals we see poverty put even treatment out of reach.

ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗೆ ಈ ಮಾತು ನೋವು ಕೊಡಬಹುದು. ಇದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ನೋಟ, ಇಂದಿನ ತೀರ್ಮಾನ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.

This line may hurt a couple without children. We say plainly that it is a view from an older time and not a judgement for today.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ