ವಿತೀರ್ಣಶಿಕ್ಷಾ ಇವ: ಹಾಲು ನೀರು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕವಿಗಳು

ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಉಳಿಯಬೇಕು, ಯಾವುದು ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದೇ ಬರೆಯುವುದರ ಕಷ್ಟದ ಭಾಗ. ಬರೆಯುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸುಲಭ.

ಈ ಉಪಜಾತಿ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಆಯ್ಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಕವಿಯ ಲಕ್ಷಣ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕುಪಂಡಿತರನ್ನು ಜಾಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇದು ನಿಜವಾದ ಕವಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 39 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 39

ವಿಷಯ: ವಿವೇಕವೇ ಕವಿಯ ಲಕ್ಷಣ · Discernment as the mark of a poet

ಛಂದಸ್ಸು: ಉಪಜಾತಿ · Upajati

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವಿತೀರ್ಣಶಿಕ್ಷಾ ಇವ ಹೃತ್ಪದಸ್ಥ-
ಸರಸ್ವತೀವಾಹನರಾಜಹಂಸೈಃ ।
ಯೇ ಕ್ಷೀರನೀರಪ್ರವಿಭಾಗದಕ್ಷಾ
ವಿವೇಕಿನಸ್ತೇ ಕವಯೋ ಜಯನ್ತಿ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वितीर्णशिक्षा इव हृत्पदस्थ-
सरस्वतीवाहनराजहंसैः ।
ये क्षीरनीरप्रविभागदक्षा
विवेकिनस्ते कवयो जयन्ति ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vitīrṇaśikṣā iva hṛtpadastha-
sarasvatīvāhanarājahaṃsaiḥ |
ye kṣīranīrapravibhāgadakṣā
vivekinaste kavayo jayanti ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವಿತೀರ್ಣಶಿಕ್ಷಾ ಇವ (वितीर्णशिक्षा इव, vitīrṇaśikṣā iva) = ಪಾಠ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡವರಂತೆ (as if lessons had been given them)
ಹೃತ್ಪದಸ್ಥ (हृत्पदस्थ, hṛtpadastha) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ (seated in the heart)
ಸರಸ್ವತೀ (सरस्वती, sarasvatī) = ಸರಸ್ವತಿಯ (of Sarasvati)
ವಾಹನ (वाहन, vāhana) = ವಾಹನವಾದ (who are the vehicle)
ರಾಜಹಂಸೈಃ (राजहंसैः, rājahaṃsaiḥ) = ರಾಜಹಂಸಗಳಿಂದ (by the royal swans)
ಯೇ (ये, ye) = ಯಾರು (those who)
ಕ್ಷೀರ (क्षीर, kṣīra) = ಹಾಲು (milk)
ನೀರ (नीर, nīra) = ನೀರು (water)
ಪ್ರವಿಭಾಗದಕ್ಷಾ (प्रविभागदक्षा, pravibhāgadakṣā) = ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು (skilled at separating)
ವಿವೇಕಿನಃ (विवेकिनः, vivekinaḥ) = ವಿವೇಕವುಳ್ಳವರು (the discerning)
ತೇ (ते, te) = ಅವರೇ (they)
ಕವಯೋ (कवयो, kavayo) = ಕವಿಗಳು (the poets)
ಜಯನ್ತಿ (जयन्ति, jayanti) = ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ (triumph)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಸರಸ್ವತಿಯ ವಾಹನವಾದ ರಾಜಹಂಸಗಳಿಂದಲೇ ಪಾಠ ಹೇಳಿಸಿಕೊಂಡವರಂತೆ, ಹಾಲನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ವಿವೇಕಿ ಕವಿಗಳು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

As though they had taken their lessons from the royal swans that carry Sarasvati, seated in their own hearts, those discerning poets who are skilled at separating milk from water are the ones who triumph.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ರಾಜಹಂಸ ಹಾಲನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದು. ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಅದೇ ಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರ.

The belief that the royal swan drinks the milk and leaves the water is old in Sanskrit poetry. It is the standing image for discernment.

ಇಲ್ಲಿ ಜಾಣತನ ಹೊರಗಿನ ಗುರುವಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದಲ್ಲ. ಸರಸ್ವತಿ ಕವಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ, ಅವಳ ಹಂಸಗಳೇ ಒಳಗಿನಿಂದ ಪಾಠ ಹೇಳಿವೆ ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಕಲ್ಪನೆ.

The skill here does not come from an outside teacher. Sarasvati sits in the poet’s own heart, and it is her swans that have taught him from within.

ಜಯನ್ತಿ ಎಂದರೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನದೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಎಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಂತೆ ಕಂಡ ಸಭೆಗಳ ಸೂಚನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

Jayanti means they win. The choice of winning rather than writing hints at the assemblies in which poetry was a contest.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 40. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 40. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಇಂದು ಮಾಹಿತಿಗೆ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸುವುದೇ ಈಗ ಕಠಿಣವಾದ ಪಾಠ.

There is no shortage of information now. Teaching what to leave out is the hard lesson.

ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಕಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೂ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನೂ ಓದಿದ ಮೇಲೆ ಅದು ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

The power to separate is not inborn. It grows slowly, after enough reading of both the good and the bad.