ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿದ ಮೇಲೂ ಒಬ್ಬರು ಒಪ್ಪದೆ ನಿಂತರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಏನೂ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಒಪ್ಪದವರಿಗೆ ಕಾರಣ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮೂರು ಭಯಂಕರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಎತ್ತಿ, ಅವು ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯದನ್ನು ಅವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಇಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಶ್ಲೋಕ ಭರ್ತೃಹರಿಯ ನೀತಿಶತಕದಲ್ಲೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಪ್ರಸಹ್ಯ ಮಣಿಮುದ್ಧರೇನ್ಮಕರವಕ್ತ್ರದಂಷ್ಟ್ರಾಙ್ಕುರಾ-
ತ್ಸಮುದ್ರಮಪಿ ಸಂತರೇತ್ಪ್ರಚಲದೂರ್ಮಿಮಾಲಾಕುಲಮ್ ।
ಭುಜಂಗಮಪಿ ಕೋಪಿತಂ ಶಿರಸಿ ಪುಷ್ಪವದ್ಧಾರಯೇ-
ನ್ನ ತು ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟಮೂರ್ಖಜನಚಿತ್ತಮಾರಾಧಯೇತ್ ॥
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
प्रसह्य मणिमुद्धरेन्मकरवक्त्रदंष्ट्राङ्कुरा-
त्समुद्रमपि संतरेत्प्रचलदूर्मिमालाकुलम् ।
भुजंगमपि कोपितं शिरसि पुष्पवद्धारये-
न्न तु प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तमाराधयेत् ॥
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
prasahya maṇimuddharenmakaravaktradaṃṣṭrāṅkurā-
tsamudramapi saṃtaretpracaladūrmimālākulam |
bhujaṃgamapi kopitaṃ śirasi puṣpavaddhāraye-
nna tu pratiniviṣṭamūrkhajanacittamārādhayet ||
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಪ್ರಸಹ್ಯ (प्रसह्य, prasahya) = ಬಲವಂತವಾಗಿ (by main force)
- ಮಣಿಮ್ (मणिम्, maṇim) = ಮಣಿಯನ್ನು (the jewel)
- ಉದ್ಧರೇತ್ (उद्धरेत्, uddharet) = ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯಬಹುದು (one might pluck out)
- ಮಕರವಕ್ತ್ರದಂಷ್ಟ್ರಾಙ್ಕುರಾತ್ (मकरवक्त्रदंष्ट्राङ्कुरात्, makaravaktradaṃṣṭrāṅkurāt) = ಮೊಸಳೆಯ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಚಿಗುರಿದ ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನಿಂದ (from the sprouting fang in a crocodile’s mouth)
- ಸಮುದ್ರಮ್ (समुद्रम्, samudram) = ಸಮುದ್ರವನ್ನು (the sea)
- ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
- ಸಂತರೇತ್ (संतरेत्, saṃtaret) = ಈಜಿ ದಾಟಬಹುದು (one might swim across)
- ಪ್ರಚಲದೂರ್ಮಿಮಾಲಾಕುಲಮ್ (प्रचलदूर्मिमालाकुलम्, pracaladūrmimālākulam) = ಅಲುಗಾಡುವ ಅಲೆಗಳ ಸರದಿಂದ ಕದಡಿದ (churned with rolling ranks of waves)
- ಭುಜಂಗಮ್ ಅಪಿ (भुजंगम् अपि, bhujaṃgam api) = ಹಾವನ್ನೂ (a snake, even)
- ಕೋಪಿತಮ್ (कोपितम्, kopitam) = ಕೆರಳಿಸಿದ (one that has been angered)
- ಶಿರಸಿ (शिरसि, śirasi) = ತಲೆಯ ಮೇಲೆ (on the head)
- ಪುಷ್ಪವತ್ (पुष्पवत्, puṣpavat) = ಹೂವಿನಂತೆ (like a flower)
- ಧಾರಯೇತ್ (धारयेत्, dhārayet) = ಧರಿಸಬಹುದು (one might wear)
- ನ ತು (न तु, na tu) = ಆದರೆ ಆಗದು (but not)
- ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟಮೂರ್ಖಜನಚಿತ್ತಮ್ (प्रतिनिविष्टमूर्खजनचित्तम्, pratiniviṣṭamūrkhajanacittam) = ಹಠ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ಮೂರ್ಖನ ಮನಸ್ಸನ್ನು (the mind of an obstinately foolish man)
- ಆರಾಧಯೇತ್ (आराधयेत्, ārādhayet) = ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು (win over)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಅಲುಗಾಡುವ ಅಲೆಗಳ ಸರದಿಂದ ಕದಡಿದ ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಈಜಿ ದಾಟಬಹುದು. ಮೊಸಳೆಯ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಚಿಗುರಿದ ಕೋರೆಹಲ್ಲಿನಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮಣಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಕೆರಳಿಸಿದ ಹಾವನ್ನೂ ಹೂವಿನಂತೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಠ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತ ಮೂರ್ಖನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One might swim across the sea itself, churned with rolling ranks of waves. One might wrench a jewel by main force from the sprouting fang in a crocodile’s mouth. One might wear an angered snake on the head like a flower. But one cannot win over the mind of an obstinately foolish man.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ದಂಷ್ಟ್ರಾಂಕುರ ಎಂದರೆ ಹಲ್ಲಿನ ಚಿಗುರು. ಕೋರೆಹಲ್ಲನ್ನು ಎಳೆಯ ಮೊಳಕೆ ಎಂದು ಕರೆದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಣ್ಣನೆಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಇದೆ. ಮೊಸಳೆಯ ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮಣಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಾವಿನ ತಲೆಯ ಮಣಿಯಂತೆಯೇ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ.
Damshtrankura means a sprout of a tooth. Calling a fang a tender shoot carries a cool irony. That a jewel sits in a crocodile’s tooth is a poetic convention, like the jewel in a snake’s head.
ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಎದುರಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಂತವನು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ನಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ ಎಂದರೆ ಒಳಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಪ್ರತಿ ಎಂದರೆ ಎದುರಾಗಿ. ಎಂದರೆ ಇವನು ಬರಿಯ ಮೂರ್ಖನಲ್ಲ. ಎದುರಾಗಿ ಕುಳಿತು ಬೇರು ಬಿಟ್ಟ ಮೂರ್ಖ.
Unpack pratinivishta and it means one who has settled in against you. Ni and vis are to settle in, prati is against. So this is not merely a fool. It is a fool who has taken root facing you.
ಮೊದಲ ಮೂರು ಕೆಲಸಗಳು ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ, ಆದರೆ ಮುಗಿಯುವ ಕೆಲಸಗಳು. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಆಚೆ ದಡ ಇದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವೇ ಇಲ್ಲ, ಆಚೆ ದಡವೂ ಇಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು ಇರುವುದು ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ.
The first three tasks risk your life but they end. The sea has a far shore. The fourth carries no danger at all and also no far shore. The sting of the verse lies in that difference.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 41. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 41. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದು ತಂಡದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಡ್ಡ ನಿಂತಾಗ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸುವುದರಿಂದ ಏನೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ದಾರಿ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಕುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
When one person in a team blocks without a reason, explaining again and again changes nothing. That energy yields more if it is spent finding another route.
ಆದರೆ ಯಾರೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿವಿಷ್ಟ ಎಂದು ಬೇಗ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಬಾರದು. ಕೇಳಲು ಒಪ್ಪದವನು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಲು ಇನ್ನೂ ಕಾರಣ ಸಿಗದವನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ಎರಡನೆಯವರ ಜೊತೆ ಮಾತು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ.
But no one should be labelled pratinivishta in a hurry. A man who will not hear and a man who has not yet been given a reason are two different people. With the second, the conversation is still open.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ