ವಿಗೃಹೀತಃ ಪದಾಕ್ರಾನ್ತಃ: ಜಜ್ಜಿದರೂ ಸಿಹಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುವವನು

ದಾರಿಬದಿಯ ಕಬ್ಬಿನ ಗಾಣದ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ನೋಡಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಜಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎಳೆದು, ಸೀಳಿ, ತುಂಡು ಮಾಡಿ, ಎರಡು ಚಕ್ರಗಳ ನಡುವೆ ತೂರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬರುವುದು ಸಿಹಿ ರಸ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಕಬ್ಬು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯೂ ಹೇಳದೆ ಅದೇ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ಮುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೂ ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕವೂ ಒಂದೇ ಜೋಡಿಯ ಎರಡು ಭಾಗ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 49 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 49

ವಿಷಯ: ಜಜ್ಜಿದರೂ ಉಳಿಯುವ ಸಿಹಿ · Sweetness that survives crushing

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವಿಗೃಹೀತಃ ಪದಾಕ್ರಾನ್ತೋ ಭೂಯೋಭೂಯಶ್ಚ ಖಣ್ಡಿತಃ ।
ಮಾಧುರ್ಯಮೇವಾವಹತಿ ಸುಶ್ಲೋಕ ಇವ ಸಜ್ಜನಃ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

विगृहीतः पदाक्रान्तो भूयोभूयश्च खण्डितः ।
माधुर्यमेवावहति सुश्लोक इव सज्जनः ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vigṛhītaḥ padākrānto bhūyobhūyaśca khaṇḍitaḥ |
mādhuryamevāvahati suśloka iva sajjanaḥ ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವಿಗೃಹೀತಃ (विगृहीतः, vigṛhītaḥ) = ಹಿಡಿದು ಎಳೆದು ಸೀಳಿದವನು (seized and pulled apart)
ಪದಾಕ್ರಾನ್ತಃ (पदाक्रान्तः, padākrāntaḥ) = ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವನು (trodden under foot)
ಭೂಯೋಭೂಯಃ (भूयोभूयः, bhūyobhūyaḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ಖಣ್ಡಿತಃ (खण्डितः, khaṇḍitaḥ) = ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು (cut to pieces)
ಮಾಧುರ್ಯಮ್ (माधुर्यम्, mādhuryam) = ಸಿಹಿಯನ್ನು (sweetness)
ಏವ (एव, eva) = ಮಾತ್ರ (and only that)
ಆವಹತಿ (आवहति, āvahati) = ಕೊಡುತ್ತಾನೆ (yields)
ಸುಶ್ಲೋಕಃ (सुश्लोकः, suślokaḥ) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಶ್ಲೋಕ (a well made verse)
ಇವ (इव, iva) = ಹಾಗೆ (just as)
ಸಜ್ಜನಃ (सज्जनः, sajjanaḥ) = ಸಜ್ಜನ (the good man)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹಿಡಿದು ಎಳೆದರೂ, ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿದರೂ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತುಂಡು ಮಾಡಿ ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ ಸಜ್ಜನ ಸಿಹಿಯನ್ನೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Seized and pulled about, trodden under foot, cut to pieces again and again, the good man yields nothing but sweetness, just as a well made verse does.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಎಂಬ ಪದವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಎಳೆಯುವುದು, ತುಳಿಯುವುದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕತ್ತರಿಸುವುದು, ಆಮೇಲೂ ಸಿಹಿ ಬರುವುದು ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಹೆಜ್ಜೆ ಸೇರಿದರೆ ಉಳಿಯುವುದು ಕಬ್ಬೊಂದೇ. ಹೇಳದೆ ಬಿಡುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಜಾಣ್ಮೆ.

The verse never says sugarcane. But seizing, treading, cutting again and again, and sweetness still coming out are four steps that leave only one thing it can be. Leaving it unsaid is the skill here.

ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದ ವ್ಯಾಕರಣದ ಪದವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ವಿಗ್ರಹ ಎಂದರೆ ಸಮಾಸವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದು. ಪದ ಎಂದರೆ ಶಬ್ದ, ಪದ್ಯದ ಸಾಲೂ ಪಾದ. ಖಣ್ಡಿತ ಎಂದರೆ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಒಡೆದದ್ದು. ಮಾಧುರ್ಯ ಎಂದರೆ ಕಾವ್ಯದ ಒಂದು ಗುಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಶ್ಲೋಕ ಇವ ಎಂಬ ಹೋಲಿಕೆ ಎರಡು ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೂರುತ್ತದೆ.

Every word here is also a grammarian’s word. Vigraha is the untying of a compound. Pada is a word, and also a line of verse. Khandita is what has been divided into parts. Madhurya is one of the qualities of poetry. So the comparison susloka iva fits from both sides at once.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಐವತ್ತನೆಯ ಶ್ಲೋಕ ಸುಶ್ಲೋಕ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜೋಡಿ. ಎರಡೂ ಸುಶ್ಲೋಕ ಇವ ಸಜ್ಜನಃ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಕಬ್ಬಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದು ವ್ಯಾಕರಣದ ಕಡೆಯಿಂದ.

This verse and the next one, the fiftieth, are a pair built on the single word susloka. Both close with the same line, susloka iva sajjanaḥ. This one comes at it from the sugarcane, the other from grammar.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು, ತಪ್ಪು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೊನೆಗೂ ಸಹನೆಯಿಂದ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಮನುಷ್ಯರು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಸಹನೆಯನ್ನು ನಾವು ಸಹಜ ಎಂದುಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಅದು ಅಷ್ಟು ಸಹಜವಲ್ಲ.

In every place there are people who take question after question, have their mistakes pointed out, and still answer with patience. We take their patience for granted. It is not that ordinary.

ಸಿಹಿ ಎಂದರೆ ಮೌನ ಅಲ್ಲ. ಕಬ್ಬು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೊಡುವುದು ತನ್ನದೇ ರಸವನ್ನು. ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸುಮ್ಮನೆ ಇರುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವಲ್ಲ.

Sweetness is not silence. The cane gives way under pressure, but what it gives is its own juice. Keeping quiet about an injustice is not what this verse means.