ಒಬ್ಬ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟರೆ ಜನ ಅವನಲ್ಲಿ ಕುಂದು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಬಲದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೆದರಿಸಿದರೆ ಜನ ಅವನಿಗೆ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸಿಂಹದ ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಅಂಕಾಧಿರೋಪಿತಮೃಗಶ್ಚಂದ್ರಮಾ ಮೃಗಲಾಂಛನಃ
ಕೇಸರೀ ನಿಷ್ಠುರಕ್ಷಿಪ್ತಮೃಗಯೂಥೋ ಮೃಗಾಧಿಪಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
अङ्काधिरोपितमृगश्चन्द्रमा मृगलाञ्छनः
केसरी निष्ठुरक्षिप्तमृगयूथो मृगाधिपः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
aṅkādhiropitamṛgaścandramā mṛgalāñchanaḥ
kesarī niṣṭhurakṣiptamṛgayūtho mṛgādhipaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಅಂಕಾಧಿರೋಪಿತಮೃಗಶ್ಚಂದ್ರಮಾ (अङ्काधिरोपितमृगश्चन्द्रमा, aṅkādhiropitamṛgaścandramā) = ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಚಂದ್ರ [ಅಂಕಾಧಿರೋಪಿತಮೃಗಃ ಚಂದ್ರಮಾಃ] (the moon, with a deer set upon his lap)
- ಮೃಗಲಾಂಛನಃ (मृगलाञ्छनः, mṛgalāñchanaḥ) = ಮೃಗದ ಗುರುತುಳ್ಳವನು (the one marked with the deer)
- ಕೇಸರೀ (केसरी, kesarī) = ಸಿಂಹ (the lion)
- ನಿಷ್ಠುರಕ್ಷಿಪ್ತ (निष्ठुरक्षिप्त, niṣṭhurakṣipta) = ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೆಡವಿದ (ruthlessly cast down)
- ಮೃಗಯೂಥೋ (मृगयूथो, mṛgayūtho) = ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು (a herd of deer)
- ಮೃಗಾಧಿಪಃ (मृगाधिपः, mṛgādhipaḥ) = ಮೃಗಗಳ ಅಧಿಪತಿ (lord of the beasts)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಚಂದ್ರ ಮೃಗಲಾಂಛನ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಿಂಡನ್ನೇ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕೆಡವುವ ಸಿಂಹ ಮೃಗಾಧಿಪ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
The moon, who holds one deer on his lap, is called the one marked by the deer. The lion, who ruthlessly brings down whole herds of deer, is called lord of the beasts.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮೃಗ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಲ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಿಂಕೆಯ ಆಕಾರ ಎಂದು ನೋಡುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಮೃಗಾಧಿಪ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೃಗ ಎಂದರೆ ಕಾಡಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು.
The word mriga appears twice here with slightly different shades. Seeing the moon’s mark as a deer is the tradition. In mrigadhipa, mriga means beasts of the wild.
ಇದು ವ್ಯಂಗ್ಯ. ಮೃಗಲಾಂಛನ ಎಂಬುದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಳಂಕದ ಹೆಸರಿನಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮೃಗಾಧಿಪ ಎಂಬುದು ಬಿರುದು. ಕರುಣೆಗೆ ಕುಂದು, ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಕಟಕಿಯಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನಾವು ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.
This is irony. Mrigalanchana sounds like a blemish laid on the moon, while mrigadhipa is a title. The verse mocks a world that blames kindness and crowns cruelty. That is our reading.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 79. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 79. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಜನ ಹೆಸರಿಡುವುದನ್ನು ಬಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಮೃದುವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಬೇಗ ಲೇಬಲ್ ಅಂಟುತ್ತದೆ, ಕಠಿಣವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದೇ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.
People often name by strength. A label sticks quickly to the gentle while the hard get respect. Noticing this habit is the first step.
ಶ್ಲೋಕ ಸಿಂಹವಾಗು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕರುಣೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಹೊತ್ತರೂ ಅದು ಕುಂದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಸಾಕು.
The verse does not say be the lion. It is enough to know that a blemish borne for kindness is no blemish.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ