ಆಪದ್ಗತಃ ಖಲು ಮಹಾಶಯಚಕ್ರವರ್ತೀ: ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಅಗರಿನ ಸುಗಂಧ

ಹಬ್ಬದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ದೇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಗರಿನ ತುಂಡನ್ನು ಉರಿಸಿದಾಗಲೇ ಅದರ ಪರಿಮಳ ಮನೆಯೆಲ್ಲ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಉರಿಯದೆ ಇರುವ ತುಂಡು ಕೇವಲ ಕಪ್ಪು ಮರ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ಸಜ್ಜನರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಂಕಷ್ಟ ಬಂದಾಗ ಅವರ ಉದಾರತೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಹೊರಬರುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 191 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 191

ವಿಷಯ: ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಉದಾರತೆ · Generosity in distress

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಆಪದ್ಗತಃ ಖಲು ಮಹಾಶಯಚಕ್ರವರ್ತೀ ವಿಸ್ತಾರಯತ್ಯಕೃತಪೂರ್ವಮುದಾರಭಾವಮ್
ಕಾಲಾಗುರುರ್ದಹನಮಧ್ಯಗತಃ ಸಮಂತಾಲ್ಲೋಕೋತ್ತರಂ ಪರಿಮಲಂ ಪ್ರಕಟೀಕರೋತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

आपद्गतः खलु महाशयचक्रवर्ती विस्तारयत्यकृतपूर्वमुदारभावम्
कालागुरुर्दहनमध्यगतः समन्ताल्लोकोत्तरं परिमलं प्रकटीकरोति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

āpadgataḥ khalu mahāśayacakravartī vistārayatyakṛtapūrvamudārabhāvam
kālāgururdahanamadhyagataḥ samantāllokottaraṃ parimalaṃ prakaṭīkaroti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಆಪದ್ಗತಃ (आपद्गतः, āpadgataḥ) = ಆಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದವನು (one who has fallen into calamity)
ಖಲು (खलु, khalu) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ಮಹಾಶಯಚಕ್ರವರ್ತೀ (महाशयचक्रवर्ती, mahāśayacakravartī) = ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನವರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (the emperor among the large hearted)
ವಿಸ್ತಾರಯತ್ಯಕೃತಪೂರ್ವಮುದಾರಭಾವಮ್ (विस्तारयत्यकृतपूर्वमुदारभावम्, vistārayatyakṛtapūrvamudārabhāvam) = ಹಿಂದೆಂದೂ ಮಾಡದಿದ್ದ ಉದಾರ ಭಾವವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾನೆ (spreads a generosity never shown before)
ಕಾಲಾಗುರುರ್ದಹನಮಧ್ಯಗತಃ (कालागुरुर्दहनमध्यगतः, kālāgururdahanamadhyagataḥ) = ಕಪ್ಪು ಅಗರು, ಬೆಂಕಿಯ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದು (black aloe wood, caught in the midst of fire)
ಸಮಂತಾಲ್ಲೋಕೋತ್ತರಂ (समन्ताल्लोकोत्तरं, samantāllokottaraṃ) = ಸುತ್ತಲೂ ಅಸಾಧಾರಣವಾದ (on every side, beyond the ordinary)
ಪರಿಮಲಂ (परिमलं, parimalaṃ) = ಸುಗಂಧವನ್ನು (fragrance)
ಪ್ರಕಟೀಕರೋತಿ (प्रकटीकरोति, prakaṭīkaroti) = ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ (reveals)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಆಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಹಿಂದೆಂದೂ ತೋರದ ಉದಾರ ಭಾವವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಕಿಯ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿದ ಕಪ್ಪು ಅಗರು ಸುತ್ತಲೂ ಅಸಾಧಾರಣ ಸುಗಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಂತೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A great-hearted soul who falls into calamity spreads a generosity never shown before, as black aloe wood in the midst of fire reveals on every side a fragrance beyond the ordinary.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಾಲಾಗುರು ಎಂದರೆ ಕಪ್ಪು ಅಗರು ಮರ. ಅದು ಉರಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಸುಗಂಧ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಹೋಲಿಕೆಯ ಆಧಾರ.

Kalaguru is black aloe wood, and the comparison rests on its giving more fragrance when it burns.

ಮಹಾಶಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಆಶಯ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಹರವು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕಾರದ ಬಿರುದಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಸ್ತಾರದ ಬಿರುದು.

In the compound, ashaya means the breadth of a mind. The word emperor here is a title of mind, not of rule.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 50. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 50. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಷ್ಟ ಜನರನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವರನ್ನು ಅದು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿದ್ದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊರತರುತ್ತದೆ.

We say hardship changes people. In some it shrinks the person, and in others it brings out a quality that lay hidden.

ಇದು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಶ್ಲೋಕವಲ್ಲ. ಅಗರು ಬೆಂಕಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದಲ್ಲ. ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಇರುವವರನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ, ಅವರ ಗುಣಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕೊಡುವುದಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿನ ಸಲಹೆ.

This is not a verse in praise of hardship. Aloe did not grow for the fire. The suggestion is only to value the quality of those who stand in distress.