ಅಪಿ ವಿಭವಿಹೀನಃ: ಸಿಂಹ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ

ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಒಬ್ಬ ಒಳ್ಳೆಯ ಮನುಷ್ಯ ಬೇಡದ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯ ಮುಂದೆ ಕೈಕಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಲು ಒಪ್ಪದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ ನಿಮ್ಮ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂತಹ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಸಿಂಹದ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಸಾಲು ನಿಯಮ ಹೇಳಿದರೆ ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಅದಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 225 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 225

ವಿಷಯ: ಕಷ್ಟದಲ್ಲೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ · Self-respect in hard times

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 29 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 29 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅಪಿ ವಿಭವಿಹೀನಃ ಪ್ರಚ್ಯುತೋ ವಾ ಸ್ವದೇಶಾನ್ನಹಿ ಖಲಜನಸೇವಾಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯತ್ಯುನ್ನತಾತ್ಮಾ
ತನು ತೃಣಮುಪಭುಂಕ್ತೇ ನ ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋಽಪಿ ಸಿಂಹಃ ಪಿಬತಿ ರುಧಿರಮುಷ್ಣಂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕುಂಜರಾಣಾಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अपि विभविहीनः प्रच्युतो वा स्वदेशान्नहि खलजनसेवां प्रार्थयत्युन्नतात्मा
तनु तृणमुपभुङ्क्ते न क्षुधार्तोऽपि सिंहः पिबति रुधिरमुष्णं प्रायशः कुञ्जराणाम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

api vibhavihīnaḥ pracyuto vā svadeśānnahi khalajanasevāṃ prārthayatyunnatātmā
tanu tṛṇamupabhuṅkte na kṣudhārto’pi siṃhaḥ pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñjarāṇām

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅಪಿ (अपि, api) = ಆದರೂ, ಕೂಡ (even)
ವಿಭವಿಹೀನಃ (विभविहीनः, vibhavihīnaḥ) = ಸಂಪತ್ತಿಲ್ಲದವನು (one without means)
ಪ್ರಚ್ಯುತೋ (प्रच्युतो, pracyuto) = ಜಾರಿದವನು, ದೂರವಾದವನು (fallen, driven away)
ವಾ (वा, vā) = ಅಥವಾ (or)
ಸ್ವದೇಶಾನ್ನಹಿ (स्वदेशान्नहि, svadeśānnahi) = ತನ್ನ ನಾಡಿನಿಂದ, ಇಲ್ಲ (from his own land, not)
ಖಲಜನಸೇವಾಂ (खलजनसेवां, khalajanasevāṃ) = ದುಷ್ಟರ ಸೇವೆಯನ್ನು (service to wicked people)
ಪ್ರಾರ್ಥಯತ್ಯುನ್ನತಾತ್ಮಾ (प्रार्थयत्युन्नतात्मा, prārthayatyunnatātmā) = ಬೇಡುತ್ತಾನೆ ಉನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನವನು (the high-souled one asks)
ತನು (तनु, tanu) = ತೆಳುವಾದ (thin, scanty)
ತೃಣಮುಪಭುಂಕ್ತೇ (तृणमुपभुङ्क्ते, tṛṇamupabhuṅkte) = ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ (eats grass)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋಽಪಿ (क्षुधार्तोऽपि, kṣudhārto’pi) = ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ್ದರೂ (though tormented by hunger)
ಸಿಂಹಃ (सिंहः, siṃhaḥ) = ಸಿಂಹ (a lion)
ಪಿಬತಿ (पिबति, pibati) = ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ (drinks)
ರುಧಿರಮುಷ್ಣಂ (रुधिरमुष्णं, rudhiramuṣṇaṃ) = ಬೆಚ್ಚಗಿನ ರಕ್ತವನ್ನು (warm blood)
ಪ್ರಾಯಶಃ (प्रायशः, prāyaśaḥ) = ಬಹುತೇಕ (mostly)
ಕುಂಜರಾಣಾಮ್ (कुञ्जराणाम्, kuñjarāṇām) = ಆನೆಗಳ (of elephants)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೂ, ತನ್ನ ನಾಡಿನಿಂದ ದೂರವಾದರೂ, ಉನ್ನತ ಮನಸ್ಸಿನವನು ದುಷ್ಟರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿಂಹ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದರೂ ತೆಳು ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಬಹುತೇಕ ಆನೆಗಳ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ರಕ್ತವನ್ನೇ ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even stripped of means, or driven from his own land, the high-souled one does not ask to serve the wicked. A lion, though tormented by hunger, does not eat scanty grass. It drinks, for the most part, the warm blood of elephants.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಾತ್ಮಾ ಎಂದರೆ ಎತ್ತರದ ಮನಸ್ಸಿನವನು. ಎತ್ತರ ಎಂಬುದು ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಎಂಬುದು ಶ್ಲೋಕದ ಒತ್ತು.

Here unnatatma means one of lofty mind. The loftiness lies not in wealth but in the quality of the mind.

ಸಿಂಹದ ಚಿತ್ರ ಎರಡು ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಎಂಬ ಪದ ಕವಿಯ ಎಚ್ಚರದ ಮಾತು ಎಂದು ನಮಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಸಿಂಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ.

The lion image joins two extremes: hunger and grass. The word prayashah, mostly, seems to us the poet’s careful hedge, not a claim about every lion.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 51. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 51. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾದ ಜನರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತಲೆ ಬಾಗುವ ಒತ್ತಡ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ನೀತಿಯನ್ನು ಬಿಡದಿರುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠ.

In hard days there is pressure to bow before the wrong people. Holding on to one’s work ethic under that pressure is what the verse teaches.

ಇದು ಹಠಮಾರಿತನಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯಲ್ಲ. ಸಹಾಯ ಕೇಳುವುದು ಬೇರೆ, ಅನೀತಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು ಬೇರೆ ಎಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

It is not leave to be obstinate. One may distinguish asking for help from serving wrongdoing.