ಅತಿಸತ್ಕೃತಾ ಅಪಿ ಶಠಾಃ: ಶಿವನ ತಲೆಯಲ್ಲೂ ಬಾಗಿದ ಚಂದ್ರ

ಬಡಗಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿದ ಮೊಳೆಯೊಂದು ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಜೋಪಾನವಾಗಿ ಇಟ್ಟರೂ ಅದು ತಾನಾಗಿ ನೇರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ಲೋಕ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಬಾಗಿದ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಶ್ಲೋಕ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 179 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 179

ವಿಷಯ: ಸತ್ಕಾರಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗದ ಸ್ವಭಾವ · Nature unchanged by honour

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಅತಿಸತ್ಕೃತಾ ಅಪಿ ಶಠಾಃ ಸಹಭುವಮುಜ್ಝಂತಿ ಜಾತು ನ ಪ್ರಕೃತಿಮ್
ಶಿರಸಾ ಮಹೇಶ್ವರೇಣಾಪಿ ನನು ಧೃತೋ ವಕ್ರ ಏವ ಶಶೀ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

अतिसत्कृता अपि शठाः सहभुवमुज्झन्ति जातु न प्रकृतिम्
शिरसा महेश्वरेणापि ननु धृतो वक्र एव शशी

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

atisatkṛtā api śaṭhāḥ sahabhuvamujjhanti jātu na prakṛtim
śirasā maheśvareṇāpi nanu dhṛto vakra eva śaśī

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಅತಿಸತ್ಕೃತಾ (अतिसत्कृता, atisatkṛtā) = ಅತಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದವರು (greatly honoured)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
ಶಠಾಃ (शठाः, śaṭhāḥ) = ಶಠರು, ಕಪಟಿಗಳು (the rogues)
ಸಹಭುವಮುಜ್ಝಂತಿ (सहभुवमुज्झन्ति, sahabhuvamujjhanti) = ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದುದನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ (abandon what was born with them)
ಜಾತು (जातु, jātu) = ಎಂದಾದರೂ (ever)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಪ್ರಕೃತಿಮ್ (प्रकृतिम्, prakṛtim) = ಸ್ವಭಾವವನ್ನು (nature)
ಶಿರಸಾ (शिरसा, śirasā) = ತಲೆಯ ಮೇಲೆ (on the head)
ಮಹೇಶ್ವರೇಣಾಪಿ (महेश्वरेणापि, maheśvareṇāpi) = ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದಲೂ (even by Maheshwara)
ನನು (ननु, nanu) = ಅಲ್ಲವೇ (surely)
ಧೃತೋ (धृतो, dhṛto) = ಧರಿಸಿದ (borne)
ವಕ್ರ (वक्र, vakra) = ಬಾಗಿದ (curved)
ಏವ (एव, eva) = ಹಾಗೆಯೇ (still)
ಶಶೀ (शशी, śaśī) = ಚಂದ್ರ (the moon)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅತಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರೂ ಶಠರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಎಂದೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹೇಶ್ವರನೇ ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದರೂ ಚಂದ್ರ ಬಾಗಿದವನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಾನಲ್ಲವೇ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even when greatly honoured, rogues never give up the nature they were born with. Though Maheshwara himself bears him on his head, the moon remains curved all the same.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಸಹಭೂ ಎಂದರೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಪ್ರಕೃತಿ ಎಂದರೆ ಸ್ವಭಾವ. ಹುಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅವರು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮೊದಲ ಸಾಲು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Sahabhu means born together with, prakriti means nature. The first line says they do not give up the nature that came with their birth.

ವಕ್ರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಕುಟಿಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಶಿವನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಚಿತ್ರ. ಕವಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ.

The word vakra means both curved and crooked. The moon on Shiva’s head is here simply an image. The poet says nothing more about it.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 58. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 58. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಸ್ವಭಾವ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರಾಸೆಗೆ ದಾರಿ. ಉದಾರತೆ ತೋರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದೇ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕದಿರುವುದು ವಿವೇಕ.

To expect that honour will have changed a nature a little is often a road to disappointment. Showing generosity is good, but it is wiser not to count on a change coming of it.

ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಶಠರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ. ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಈ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಹಚ್ಚುವ ಮೊದಲು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನೋಡುವುದು ಲೇಸು.

But the verse speaks of rogues, not of everyone. Before pinning this label on a person, it is better to watch for a good while.