ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ಒಡತಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಓಡಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಯಾರ ಅನುಮತಿಯೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಕೀರ್ತಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಡತಿಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಲ್ಗಡಲಲ್ಲಿ ಈಜಿ, ಶೇಷನ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ನರ್ತಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದುಗ್ಧಾಂಭೋಧಾವಗಾಧೇ ವಿಹರತಿ ಸುಧಯಾ ಕ್ಷಾಲಯತ್ಯಂಘ್ರಿಯುಗ್ಮಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಂ ದುಕೂಲಂ ಕಲಯತಿ ಮಲಯೋದ್ಭೂತಚರ್ಚಾಂ ತನೋತಿ
ಸ್ವಚ್ಛಂದಂ ನೃತ್ಯತಿ ದ್ರಾಗ್ಭುಜಗಪತಿಶಿರಸ್ಯೇವ ನಿದ್ರಾತಿ ಚಂದ್ರೇ ತ್ವತ್ಕೀರ್ತಿಃ ಸ್ವಾಮಿನೀವ ತ್ರಿಜಗತಿ ವಿಹರತ್ಯೇವಮುರ್ವೀಶ ಗುರ್ವೀ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दुग्धाम्भोधावगाधे विहरति सुधया क्षालयत्यङ्घ्रियुग्मं कृत्स्नां ज्योत्स्नां दुकूलं कलयति मलयोद्भूतचर्चां तनोति
स्वच्छन्दं नृत्यति द्राग्भुजगपतिशिरस्येव निद्राति चन्द्रे त्वत्कीर्तिः स्वामिनीव त्रिजगति विहरत्येवमुर्वीश गुर्वी
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dugdhāmbhodhāvagādhe viharati sudhayā kṣālayatyaṅghriyugmaṃ kṛtsnāṃ jyotsnāṃ dukūlaṃ kalayati malayodbhūtacarcāṃ tanoti
svacchandaṃ nṛtyati drāgbhujagapatiśirasyeva nidrāti candre tvatkīrtiḥ svāminīva trijagati viharatyevamurvīśa gurvī
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದುಗ್ಧಾಂಭೋಧಾವಗಾಧೇ (दुग्धाम्भोधावगाधे, dugdhāmbhodhāvagādhe) = ಅಗಾಧವಾದ ಹಾಲ್ಗಡಲಲ್ಲಿ [ದುಗ್ಧಾಂಭೋಧೌ ಅಗಾಧೇ] (in the unfathomable ocean of milk)
- ವಿಹರತಿ (विहरति, viharati) = ವಿಹರಿಸುತ್ತದೆ (roams at pleasure)
- ಸುಧಯಾ (सुधया, sudhayā) = ಅಮೃತದಿಂದ (with nectar)
- ಕ್ಷಾಲಯತ್ಯಂಘ್ರಿಯುಗ್ಮಂ (क्षालयत्यङ्घ्रियुग्मं, kṣālayatyaṅghriyugmaṃ) = ಪಾದಗಳ ಜೋಡಿಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ [ಕ್ಷಾಲಯತಿ ಅಂಘ್ರಿಯುಗ್ಮಂ] (washes the pair of feet)
- ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ (कृत्स्नां, kṛtsnāṃ) = ಇಡೀ (the whole)
- ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಂ (ज्योत्स्नां, jyotsnāṃ) = ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನು (moonlight)
- ದುಕೂಲಂ (दुकूलं, dukūlaṃ) = ನವಿರಾದ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ (as fine silk)
- ಕಲಯತಿ (कलयति, kalayati) = ಉಡುತ್ತದೆ, ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ (wears, takes as)
- ಮಲಯೋದ್ಭೂತಚರ್ಚಾಂ (मलयोद्भूतचर्चां, malayodbhūtacarcāṃ) = ಮಲಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಂಧದ ಲೇಪವನ್ನು [ಮಲಯೋದ್ಭೂತಚರ್ಚಾಂ] (the paste born of the Malaya hills)
- ತನೋತಿ (तनोति, tanoti) = ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (spreads on)
- ಸ್ವಚ್ಛಂದಂ (स्वच्छन्दं, svacchandaṃ) = ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ (at will)
- ನೃತ್ಯತಿ (नृत्यति, nṛtyati) = ನರ್ತಿಸುತ್ತದೆ (dances)
- ದ್ರಾಗ್ಭುಜಗಪತಿಶಿರಸ್ಯೇವ (द्राग्भुजगपतिशिरस्येव, drāgbhujagapatiśirasyeva) = ಥಟ್ಟನೆ ನಾಗರಾಜನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆಯೇ [ದ್ರಾಕ್ ಭುಜಗಪತಿಶಿರಸಿ ಏವ] (swiftly upon the head of the king of serpents)
- ನಿದ್ರಾತಿ (निद्राति, nidrāti) = ನಿದ್ರಿಸುತ್ತದೆ (sleeps)
- ಚಂದ್ರೇ (चन्द्रे, candre) = ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ (on the moon)
- ತ್ವತ್ಕೀರ್ತಿಃ (त्वत्कीर्तिः, tvatkīrtiḥ) = ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ (your fame)
- ಸ್ವಾಮಿನೀವ (स्वामिनीव, svāminīva) = ಒಡತಿಯಂತೆ [ಸ್ವಾಮಿನೀ ಇವ] (like a mistress)
- ತ್ರಿಜಗತಿ (त्रिजगति, trijagati) = ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ (in the three worlds)
- ವಿಹರತ್ಯೇವಮುರ್ವೀಶ (विहरत्येवमुर्वीश, viharatyevamurvīśa) = ವಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ, ಭೂಪತಿಯೇ [ವಿಹರತಿ ಏವಂ ಉರ್ವೀಶ] (roams, thus, O lord of the earth)
- ಗುರ್ವೀ (गुर्वी, gurvī) = ಹಿರಿಯಳಾಗಿ, ಭವ್ಯಳಾಗಿ (great, weighty)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಅಗಾಧವಾದ ಹಾಲ್ಗಡಲಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಮೃತದಿಂದ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇಡೀ ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನೇ ನವಿರಾದ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಉಡುತ್ತದೆ, ಮಲಯ ಪರ್ವತದ ಗಂಧವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟಬಂದಂತೆ ನಾಗರಾಜನ ಹೆಡೆಯ ಮೇಲೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಪತಿಯೇ, ಹೀಗೆ ಹಿರಿಯ ಒಡತಿಯಂತೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Your fame roams in the unfathomable ocean of milk, washes its feet with nectar, wears the whole of the moonlight as fine silk, and spreads on itself the sandal paste of the Malaya hills. At will it dances on the head of the king of serpents and sleeps upon the moon. Thus, O lord of the earth, it roams the three worlds like a great mistress of the house.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಒಡತಿಯಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಬಿಳಿಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ: ಹಾಲ್ಗಡಲು, ಅಮೃತ, ಬೆಳದಿಂಗಳು, ಶೇಷನಾಗ, ಚಂದ್ರ. ಕೀರ್ತಿ ಬಿಳಿ ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ, ಶೇಷನನ್ನು ಬಿಳಿ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದೂ ರೂಢಿ.
Fame is pictured as a great mistress of the house. Every action touches something white: the ocean of milk, nectar, moonlight, Shesha, the moon. The convention that fame is white is at work here, and Shesha is also usually described as white.
ದುಕೂಲ ಎಂದರೆ ನವಿರಾದ ವಸ್ತ್ರ. ಬೆಳದಿಂಗಳನ್ನೇ ವಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಉಡುವುದು ಸುಂದರ ಕಲ್ಪನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಬೆಳದಿಂಗಳು ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಉಡುಪು.
Dukula means a fine cloth. To wear moonlight itself as a garment is a lovely thought, since moonlight is a garment that covers the whole world.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾ ಪದ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿತ್ತು. ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಇದೆ, ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಕೆಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಓದಿದ್ದೇವೆ.
The digital text had dropped the word jyotsna. It is in the print, and we have added it. Some anusvara dots are faint, so we have read them as the grammar requires.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 138. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 138. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಗೌರವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಹೆಸರು ಅವರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ರೋಗಿಗಳ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತಲುಪುವುದು ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆ.
Respect does not stay in one person’s house, it travels. A senior doctor’s name crossing the walls of the hospital and reaching patients’ homes is a common example.
ಆದರೆ ಕವಿಯ ರಾಣಿ ತಾನೇ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾಳೆ. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಮಾಡುವುದು ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ, ಹೆಸರು ತಾನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.
But the poet’s queen decides for herself where to go. In real life fame is not in our hands. We only do the work, and the name travels by itself or does not.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ