ದುರ್ಜನಃ ಕೃತಶಿಕ್ಷೋಽಪಿ: ಗಂಗಾಸ್ನಾನದಿಂದಲೂ ಬದಲಾಗದ ಕೂದಲು

ಕ್ಷೌರದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತವರಿಗೆ ಗೊತ್ತು, ಕೂದಲಿಗೆ ಅದರದೇ ಆದ ಸ್ವಭಾವ ಇರುತ್ತದೆ. ಗುಂಗುರು ಕೂದಲನ್ನು ಎಷ್ಟು ನೀರು ಹಾಕಿ ಬಾಚಿದರೂ ನೇರ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂತಹ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಕಲಿಕೆಗೂ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೂ ಇರುವ ದೂರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 24 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 24

ವಿಷಯ: ಕಲಿತರೂ ಬದಲಾಗದ ಸ್ವಭಾವ · Nature unchanged by learning

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ದುರ್ಜನಃ ಕೃತಶಿಕ್ಷೋಽಪಿ ಸಜ್ಜನೋ ನೈವ ಜಾಯತೇ
ಅಪಿ ಗಂಗಾಜಲಸ್ನಾನಾನ್ನಾಧಃ ಕೇಶಃ ಕುಶಾಯತೇ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

दुर्जनः कृतशिक्षोऽपि सज्जनो नैव जायते
अपि गङ्गाजलस्नानान्नाधः केशः कुशायते

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

durjanaḥ kṛtaśikṣo’pi sajjano naiva jāyate
api gaṅgājalasnānānnādhaḥ keśaḥ kuśāyate

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ದುರ್ಜನಃ (दुर्जनः, durjanaḥ) = ದುರ್ಜನ (the wicked man)
ಕೃತಶಿಕ್ಷೋಽಪಿ (कृतशिक्षोऽपि, kṛtaśikṣo’pi) = ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ (though he has been schooled)
ಸಜ್ಜನೋ (सज्जनो, sajjano) = ಸಜ್ಜನ (a good man)
ನೈವ (नैव, naiva) = ಖಂಡಿತ ಅಲ್ಲ (never)
ಜಾಯತೇ (जायते, jāyate) = ಆಗುತ್ತಾನೆ (becomes)
ಅಪಿ (अपि, api) = ಕೂಡ (even)
ಗಂಗಾಜಲಸ್ನಾನಾನ್ನಾಧಃ (गङ्गाजलस्नानान्नाधः, gaṅgājalasnānānnādhaḥ) = ಗಂಗಾಜಲದ ಸ್ನಾನದಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲ, ಕೆಳಗಿನ (not even from a bath in Ganga water, the lowly)
ಕೇಶಃ (केशः, keśaḥ) = ಕೂದಲು (hair)
ಕುಶಾಯತೇ (कुशायते, kuśāyate) = ದರ್ಭೆಯಂತಾಗುತ್ತದೆ (turns into kusha grass)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರೂ ದುರ್ಜನ ಸಜ್ಜನನಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಗಂಗಾಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಕೂದಲು ದರ್ಭೆಯಂತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Even when schooled, the wicked man never becomes a good man. Even a bath in the waters of the Ganga does not turn hair into kusha grass.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕುಶ ಅಂದರೆ ದರ್ಭೆ ಹುಲ್ಲು. ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಎಂದು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೂದಲು ಹುಲ್ಲಿನ ಹಾಗೆ ಸರಳವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಹೋಲಿಕೆ.

Kusha is darbha grass, used as a pure thing in worship. The comparison is that hair does not turn into grass however it is washed.

ಅಧಃ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೂದಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಾಲಿನ ಒಟ್ಟು ಭಾವ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

We have taken adhah as a word describing the hair. It may be read a little differently, but the overall sense of the line does not change.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 54. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 54. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಪದವಿ, ತರಬೇತಿ, ಕೋರ್ಸುಗಳು ಜ್ಞಾನ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಡತೆ ಕೊಡುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಒಲವು ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಕರು ಹೇಳುವುದುಂಟು.

Degrees, training and courses give knowledge. Teachers often say that conduct comes from the inner leaning of the mind.

ಅದಲ್ಲದೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಬದಲಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಅತಿಯಾದ ಭರವಸೆ ನಮಗೆ ಬೇಡ. ಬದಲಾವಣೆ ಬರುವುದಾದರೆ ಅದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಬರಬೇಕು.

We need not carry too great a hope of changing anyone. If change comes, it must come from within the person.