ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಬ್ಬ ನಡೆದಾಗ ನೆಂಟರೆಲ್ಲ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟುವ ಒಂದು ಮಾತು ಕೇಳಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ನಾವು ಹಲವು ದಿನ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
ಅಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಭಾಗ್ಯಗಳನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಎಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ. ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಹಾಗೆ ಒಂದೇ ಮಾತು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಅದು ದುರ್ಲಭ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ದುರ್ಲಭಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ವಾಕ್ಯಂ ದುರ್ಲಭಃ ಕ್ಷೇಮಕೃತ್ಸುತಃ
ದುರ್ಲಭಾ ಸದೃಶೀ ಭಾರ್ಯಾ ದುರ್ಲಭಃ ಸ್ವಜನಃ ಪ್ರಿಯಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
दुर्लभं संस्कृतं वाक्यं दुर्लभः क्षेमकृत्सुतः
दुर्लभा सदृशी भार्या दुर्लभः स्वजनः प्रियः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
durlabhaṃ saṃskṛtaṃ vākyaṃ durlabhaḥ kṣemakṛtsutaḥ
durlabhā sadṛśī bhāryā durlabhaḥ svajanaḥ priyaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ದುರ್ಲಭಂ (दुर्लभं, durlabhaṃ) = ದೊರೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ (hard to come by)
- ಸಂಸ್ಕೃತಂ (संस्कृतं, saṃskṛtaṃ) = ಸಂಸ್ಕಾರವುಳ್ಳ, ಪರಿಷ್ಕೃತವಾದ (refined, polished)
- ವಾಕ್ಯಂ (वाक्यं, vākyaṃ) = ಮಾತು (speech)
- ದುರ್ಲಭಃ (दुर्लभः, durlabhaḥ) = ಅಪರೂಪ (rare)
- ಕ್ಷೇಮಕೃತ್ಸುತಃ (क्षेमकृत्सुतः, kṣemakṛtsutaḥ) = ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಗ (ಕ್ಷೇಮಕೃತ್ ಸುತಃ) (a son who brings welfare)
- ದುರ್ಲಭಾ (दुर्लभा, durlabhā) = ಅಪರೂಪ (rare)
- ಸದೃಶೀ (सदृशी, sadṛśī) = ತನಗೆ ತಕ್ಕ (one who suits)
- ಭಾರ್ಯಾ (भार्या, bhāryā) = ಹೆಂಡತಿ (wife)
- ದುರ್ಲಭಃ (दुर्लभः, durlabhaḥ) = ಅಪರೂಪ (rare)
- ಸ್ವಜನಃ (स्वजनः, svajanaḥ) = ತನ್ನವರು, ಬಂಧು (one’s own kinsman)
- ಪ್ರಿಯಃ (प्रियः, priyaḥ) = ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು (a loving one)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಸಂಸ್ಕಾರವುಳ್ಳ ಮಾತು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮಗ ಸಿಗುವುದೂ ಕಷ್ಟ. ತನಗೆ ತಕ್ಕ ಹೆಂಡತಿ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳ ಬಂಧು ಸಿಗುವುದೂ ಕಷ್ಟ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Refined speech is hard to find. A son who brings welfare is hard to find. A wife who suits one is hard to find. A kinsman who truly loves one is hard to find as well.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಸಂಸ್ಕೃತ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಇರಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಕೇಳುವವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೋಯಿಸದ, ಸಂಸ್ಕಾರದ ಮಾತು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ವಾಕ್ಯ ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಯಾವುದು ಸರಿ ಎಂದು ಒಂದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.
The word samskrita may mean refined here, that is, cultured speech that does not hurt the listener. It could also mean a sentence in the Sanskrit language. It is hard to say for certain which is intended.
ದುರ್ಲಭ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪುನರುಕ್ತಿಯೇ ಶ್ಲೋಕದ ಲಯ. ನಾಲ್ಕೂ ಸಂಗತಿಗಳು ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಲಾಗದವು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆ.
The single word durlabha comes four times. The repetition is the beat of the verse. The hint is that none of the four can be bought with money.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 161. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 161. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಕೇಳುವ ಕಿವಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಮಾತು ಒಂದು ಸಂಪತ್ತೇ. ರೋಗಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಜನ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
Even today a well chosen word is a kind of wealth. People do not forget the doctor who speaks to a patient gently and clearly.
ಶ್ಲೋಕ ಇವುಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪ ಎಂದಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದಿಲ್ಲ. ಸಿಕ್ಕಿರುವವರು ಅವನ್ನು ಜೋಪಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.
The verse calls these rare, not impossible. We read in it a quiet advice to those who have them to look after them.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ