ಗೋತ್ರಸ್ಥಿತಿಂ ನ ಮುಂಚಂತಿ: ಸಾಗರದಂತೆ ಬಾಗುವ ಸಂತರು

ಹಳ್ಳಿಯ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ಯಾರೇ ಬಂದರೂ ಮೊದಲು ಕೈಮುಗಿದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮನೆತನ, ಅವರ ನಿಲುವು ಮಾತ್ರ ಒಂದಿನಿತೂ ಅಲುಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಬಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನೆಲೆ ಬಿಡದಿರುವುದು ಎಂಬ ಎರಡು ಗುಣಗಳನ್ನು ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಸಂತರ ಮೂಲಕ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 48 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 48

ವಿಷಯ: ಬಾಗಿಯೂ ನೆಲೆ ಬಿಡದವರು · Bowing low yet holding their ground

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಗೋತ್ರಸ್ಥಿತಿಂ ನ ಮುಂಚಂತಿ ಸದಾ ಸನ್ನತಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ
ಉದನ್ವಂತಶ್ಚ ಸಂತಶ್ಚ ಮಹಾಸತ್ತ್ವತಯಾನಯಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

गोत्रस्थितिं न मुञ्चन्ति सदा सन्नतिमाश्रिताः
उदन्वन्तश्च सन्तश्च महासत्त्वतयानया

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

gotrasthitiṃ na muñcanti sadā sannatimāśritāḥ
udanvantaśca santaśca mahāsattvatayānayā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಗೋತ್ರಸ್ಥಿತಿಂ (गोत्रस्थितिं, gotrasthitiṃ) = ಮನೆತನದ ಅಥವಾ ಗಡಿಯ ನೆಲೆಯನ್ನು (the standing of the family, or the bounds of the earth)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಮುಂಚಂತಿ (मुञ्चन्ति, muñcanti) = ಬಿಡುತ್ತಾರೆ (they leave)
ಸದಾ (सदा, sadā) = ಯಾವಾಗಲೂ (always)
ಸನ್ನತಿಮಾಶ್ರಿತಾಃ (सन्नतिमाश्रिताः, sannatimāśritāḥ) = ವಿನಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರಾಗಿ (resting in lowliness and humility)
ಉದನ್ವಂತಶ್ಚ (उदन्वन्तश्च, udanvantaśca) = ಸಾಗರಗಳೂ (the oceans too)
ಸಂತಶ್ಚ (सन्तश्च, santaśca) = ಸಂತರೂ (and the good)
ಮಹಾಸತ್ತ್ವತಯಾನಯಾ (महासत्त्वतयानया, mahāsattvatayānayā) = ಈ ಮಹಾ ಸತ್ತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ (by this great inner strength)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಸಾಗರಗಳೂ ಸಂತರೂ ಸದಾ ವಿನಯದಿಂದ ಬಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಹಾ ಸತ್ತ್ವದ ಬಲದಿಂದಲೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗೋತ್ರದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Oceans and the good alike rest always in lowliness and humility. By this great inner strength they never leave the standing proper to their gotra.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಗೋತ್ರ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮನೆತನ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಪರ್ವತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಂತರಿಗೆ ಮನೆತನದ ಮರ್ಯಾದೆ, ಸಾಗರಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಯ ಗಡಿ ಎಂದು ಎರಡೂ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು. ಈ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಊಹೆಯದು.

The word gotra means lineage and also mountain. So one may read it as family honour for the good and the earth’s bounds for the ocean. This reading is somewhat tentative.

ಸನ್ನತಿ ಎಂದರೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಾಗುವಿಕೆ. ಸಾಗರ ಭೂಮಿಯ ಅತಿ ಕೆಳಗಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದೆ. ಆದರೂ ಅದು ಉಕ್ಕಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾಗುವುದು ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ, ಸತ್ತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

Sannati means bowing low. The ocean lies in the lowest place of the earth, yet it does not overflow and pass its limit. The poet says that bowing is not weakness but a mark of inner strength.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಬಹಳ ಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿರಿತನ ಬೆಳೆದಂತೆ ಬಾಗುವವರು ಅಪರೂಪ, ಅಂಥವರೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರು.

When new authority arrives, many people begin to speak from a height. Few grow more courteous as they grow senior, and those few are the ones praised here.

ವಿನಯ ಎಂದರೆ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಲ್ಲ. ಸಾಗರದಂತೆ ಬಾಗಿರುತ್ತಲೇ ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿನ ಪಾಠ.

Humility does not mean giving up one’s principles. The lesson here is that one can stay low like the ocean and still keep one’s limits.