ಹಿತ್ವಾ ಮದಂ ಸಮಮಸಜ್ಜನಸಜ್ಜನೌ: ಭಯದಿಂದ ಒಬ್ಬನಿಗೆ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ

ನಾವು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಲ್ಲ. ಅಜ್ಜನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬಾಗುವುದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಕಠಿಣ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮುಂದೆ ಬಾಗುವುದು ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವನು ಒಳ್ಳೆಯವನಿಗೂ ಕೆಟ್ಟವನಿಗೂ ನಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ನಮನದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಎರಡು ಬೇರೆ ಭಾವಗಳನ್ನು ಅವನೇ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 236 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 236

ವಿಷಯ: ಎರಡು ಬಗೆಯ ನಮನ · Two kinds of bowing

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಹಿತ್ವಾ ಮದಂ ಸಮಮಸಜ್ಜನಸಜ್ಜನೌ ತೌ ವಂದೇ ನಿತಾಂತಕುಟಿಲಪ್ರಗುಣಸ್ವಭಾವೌ
ಏಕಂ ಭಿಯಾ ನಿರಭಿಸಂಹಿತವೈರಿಭಾವಂ ಪ್ರೀತ್ಯಾ ಪರಂ ಪರಮನಿರ್ವೃತಿಪಾತ್ರಭೂತಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

हित्वा मदं सममसज्जनसज्जनौ तौ वन्दे नितान्तकुटिलप्रगुणस्वभावौ
एकं भिया निरभिसंहितवैरिभावं प्रीत्या परं परमनिर्वृतिपात्रभूतम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

hitvā madaṃ samamasajjanasajjanau tau vande nitāntakuṭilapraguṇasvabhāvau
ekaṃ bhiyā nirabhisaṃhitavairibhāvaṃ prītyā paraṃ paramanirvṛtipātrabhūtam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಹಿತ್ವಾ (हित्वा, hitvā) = ಬಿಟ್ಟು (having given up)
ಮದಂ (मदं, madaṃ) = ಅಹಂಕಾರವನ್ನು (pride)
ಸಮಮಸಜ್ಜನಸಜ್ಜನೌ (सममसज्जनसज्जनौ, samamasajjanasajjanau) = ಸಮನಾಗಿ ಕೆಟ್ಟವನಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯವನಿಗೂ (equally, the bad man and the good)
ತೌ (तौ, tau) = ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ (those two)
ವಂದೇ (वन्दे, vande) = ನಮಿಸುತ್ತಾನೆ (he bows)
ನಿತಾಂತಕುಟಿಲಪ್ರಗುಣಸ್ವಭಾವೌ (नितान्तकुटिलप्रगुणस्वभावौ, nitāntakuṭilapraguṇasvabhāvau) = ಅತಿ ಡೊಂಕು ಮತ್ತು ಅತಿ ನೇರ ಸ್ವಭಾವದವರು (of utterly crooked and utterly straight nature)
ಏಕಂ (एकं, ekaṃ) = ಒಬ್ಬನು (the one)
ಭಿಯಾ (भिया, bhiyā) = ಭಯದಿಂದ (out of fear)
ನಿರಭಿಸಂಹಿತವೈರಿಭಾವಂ (निरभिसंहितवैरिभावं, nirabhisaṃhitavairibhāvaṃ) = ವೈರದ ಭಾವವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದವನು (one towards whom no hostile feeling is entertained)
ಪ್ರೀತ್ಯಾ (प्रीत्या, prītyā) = ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ (out of love)
ಪರಂ (परं, paraṃ) = ಇನ್ನೊಬ್ಬನು (the other)
ಪರಮನಿರ್ವೃತಿಪಾತ್ರಭೂತಮ್ (परमनिर्वृतिपात्रभूतम्, paramanirvṛtipātrabhūtam) = ಪರಮ ಶಾಂತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದವನು (who has become a vessel of the highest peace)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅಹಂಕಾರ ಬಿಟ್ಟು, ಕೆಟ್ಟವನಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯವನಿಗೂ ಸಮನಾಗಿ ನಮನ. ಒಬ್ಬನ ಸ್ವಭಾವ ಬಹಳ ಡೊಂಕು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನದು ಬಹಳ ನೇರ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಮೊದಲನೆಯವನ ಮೇಲೆ ಭಯದಿಂದ ವೈರದ ಭಾವವನ್ನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೆಯವನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಮನ, ಅವನು ಪರಮ ಶಾಂತಿಗೆ ಪಾತ್ರ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Setting pride aside, a bow to both the bad man and the good, one of utterly crooked nature, the other of utterly straight and virtuous nature. Towards the first, out of fear, no hostile feeling is kept. The second is bowed to out of love, for he is a vessel of the highest peace.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ನಿತಾಂತಕುಟಿಲಪ್ರಗುಣಸ್ವಭಾವೌ ಎಂಬ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕುಟಿಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಗುಣ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿರುದ್ಧ ಪದಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಒಂದು ಡೊಂಕು, ಇನ್ನೊಂದು ನೇರ. ಒಂದೇ ದ್ವಿವಚನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆ.

In the compound nitantakutilapragunasvabhavau two opposite words stand together, kutila and praguna. One is crooked, the other straight. A single dual form speaks of both men.

ವಂದನೆ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಕಾರಣ ಬೇರೆ ಎಂಬುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಚುರುಕು. ದುರ್ಜನನಿಗೆ ವಂದನೆ ಮಾಡುವುದು ಗೌರವವಲ್ಲ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳ ಬೇಡ ಎಂಬ ಜಾಣ್ಮೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

The sting of the verse is that the bow is the same but the reason differs. Bowing to the wicked man seems to be not respect but the prudence of avoiding a quarrel with him.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 60. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 60. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಎಲ್ಲ ವಿನಯವೂ ಗೌರವವೇ ಅಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಜಗಳ ತಪ್ಪಿಸುವ ದಾರಿ. ನಮ್ಮ ವಿನಯ ಯಾವ ಬಗೆಯದು ಎಂದು ನಮಗೇ ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು.

Not all courtesy is respect. Sometimes it is a way of avoiding a quarrel. We ought to know for ourselves which kind our courtesy is.

ಬಾಗುವುದರ ಜತೆಗೆ ಒಂದು ಅಂತರವನ್ನೂ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಜಾಣತನ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಕಠಿಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ದುರ್ಜನ ಎಂದು ಗುರುತಿಸದಿರುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

Keeping some distance along with the bow can be called prudence. But it is equally important not to label every stern person as wicked.