ಹೃದಯಾನಿ ಸತಾಮೇವ: ಸಜ್ಜನರ ಎದೆಯೇ ಗಟ್ಟಿ

ಕಠಿಣ ಹೃದಯ ಎಂಬುದು ಬಯ್ಗುಳ. ಮೃದು ಹೃದಯ ಎಂಬುದು ಹೊಗಳಿಕೆ. ನಮ್ಮ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಸ್ಥಾನ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಿಶ್ಚಿತ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೃದಯ ಇರುವುದು ಸಜ್ಜನರಿಗೇ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 41 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 41

ವಿಷಯ: ನಿಂದೆಗೆ ಸೀಳದ ಎದೆ · A heart that abuse cannot pierce

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಹೃದಯಾನಿ ಸತಾಮೇವ ಕಠಿನಾನೀತಿ ಮೇ ಮತಿಃ ।
ಖಲವಾಗ್ವಿಶಿಖೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಭಿದ್ಯನ್ತೇ ನ ಮನಾಗ್ಯತಃ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

हृदयानि सतामेव कठिनानीति मे मतिः ।
खलवाग्विशिखैस्तीक्ष्णैर्भिद्यन्ते न मनाग्यतः ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

hṛdayāni satāmeva kaṭhinānīti me matiḥ |
khalavāgviśikhaistīkṣṇairbhidyante na manāgyataḥ ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಹೃದಯಾನಿ (हृदयानि, hṛdayāni) = ಹೃದಯಗಳು (the hearts)
ಸತಾಮ್ (सताम्, satām) = ಸಜ್ಜನರ (of the good)
ಏವ (एव, eva) = ಮಾತ್ರ (alone)
ಕಠಿನಾನಿ (कठिनानि, kaṭhināni) = ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ (are hard)
ಇತಿ (इति, iti) = ಎಂಬುದು (such is)
ಮೇ (मे, me) = ನನ್ನ (my)
ಮತಿಃ (मतिः, matiḥ) = ಎಣಿಕೆ (reckoning)
ಖಲವಾಗ್ವಿಶಿಖೈಃ (खलवाग्विशिखैः, khalavāgviśikhaiḥ) = ದುಷ್ಟನ ಮಾತೆಂಬ ಬಾಣಗಳಿಂದ (by those arrows which are a bad man’s words)
ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ (तीक्ष्णैः, tīkṣṇaiḥ) = ಹರಿತವಾದ (sharp)
ಭಿದ್ಯನ್ತೇ (भिद्यन्ते, bhidyante) = ಸೀಳಲಾಗುತ್ತವೆ (are pierced)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಮನಾಕ್ (मनाक्, manāk) = ಸ್ವಲ್ಪವೂ (in the least)
ಯತಃ (यतः, yataḥ) = ಏಕೆಂದರೆ (since)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೃದಯ ಇರುವುದು ಸಜ್ಜನರಿಗೇ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಎಣಿಕೆ. ಏಕೆಂದರೆ ದುಷ್ಟನ ಮಾತೆಂಬ ಹರಿತವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸೀಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

It is the hearts of good men alone that are hard, so I reckon. For the sharp arrows that are a bad man’s words do not pierce them in the least.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಠಿಣ ಎಂಬ ಪದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೋಷ. ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಗುಣವಾಗಿ ಬಳಸಿದೆ. ಒಂದೇ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಯ್ಗುಳದಿಂದ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಎತ್ತಿ ಇಡುವುದು ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಚಮತ್ಕಾರ.

Kathina, hard, is normally a fault. Here it is used as a virtue. Lifting one word from an insult into a compliment is the trick of this verse.

ವಿಶಿಖ ಎಂದರೆ ಬಾಣ. ಖಲವಾಗ್ವಿಶಿಖ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟನ ಮಾತೇ ಬಾಣ. ಬಾಣಕ್ಕೆ ಸೀಳಲು ಮೃದುವಾದ ವಸ್ತು ಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸೀಳದ ಎದೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿ ಎನ್ನುವುದು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಆಗಿದೆ.

Vishikha is an arrow. In khalavagvishikha the bad man’s words are themselves the arrows. An arrow needs something soft to go into. So calling the unpierced heart hard follows quite logically.

ಮೇ ಮತಿಃ ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ತನ್ನದೇ ಎಣಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳದೆ ಒಂದು ಊಹೆಯಂತೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಮಾತಿಗೆ ಹಗುರವಾದ ತಮಾಷೆಯೂ ಸೇರುತ್ತದೆ.

With me matiḥ the verse calls its own claim merely its reckoning. Offering it as a surmise rather than a pronouncement gives the line a light touch of humour.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಸಾಲನ್ನು ದಿನವಿಡೀ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದುವುದು ಇಂದು ಸುಲಭ. ಆ ಸಾಲನ್ನು ಯಾರು ಬರೆದರು ಎಂದು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ತೂಕ ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

Today it is easy to read one nasty line about oneself over and over all day. Looking once at who wrote it settles how much it weighs.

ರೋಗಿಯ ಸಂಬಂಧಿಯೊಬ್ಬ ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮಾತಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವ ಅಗತ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗಟ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಕಿವಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಲ್ಲ. ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಅಂಶ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

An angry word from a patient’s relative does not need an answer on the spot. But hard does not mean deaf. Where the complaint has a true part in it, that part should be separated out and taken.