ಜಿಹ್ಮೋ ಲೋಕಃ ಕಥಯತಿ: ರತ್ನಾಕರನ ಉಪ್ಪುನೀರು ಮಾತ್ರ ಕಂಡವನು

ಸಮುದ್ರ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋದ ಕೆಲವರು ಅಲೆಗಳನ್ನು, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವನ್ನು ನೋಡದೆ ನೀರು ಉಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮುಖ ಕಿವುಚುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸುಳ್ಳೇನಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆ ಒಂದು ಮಾತು ಸಮುದ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೇಳುವ ಒಂದೇ ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾಕರ ಎಂದರೆ ರತ್ನಗಳ ಗಣಿ ಎಂಬ ಸಾಗರದ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 258 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 258

ವಿಷಯ: ದೋಷ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣು · The eye that sees only the flaw

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಜಿಹ್ಮೋ ಲೋಕಃ ಕಥಯತಿ ಪುರಾ ಹಂತ ಹಿತ್ವಾ ಗುಣೌಘಾನಂಭಃ ಕ್ಷಾರಂ ಗುಣಗಣನಿಧೇಸ್ತಸ್ಯ ರತ್ನಾಕರಸ್ಯ
ವಿಶ್ವೇ ಛಿದ್ರಾನುಸರಣಸಮಾರೂಢಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ದೋಷೇ ದೃಷ್ಟಿಃ ಪಿಶುನಮನಸಾಂ ನಾನುರಾಗೋ ಗುಣೇಷು

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

जिह्मो लोकः कथयति पुरा हन्त हित्वा गुणौघानम्भः क्षारं गुणगणनिधेस्तस्य रत्नाकरस्य
विश्वे छिद्रानुसरणसमारूढसर्वेन्द्रियाणां दोषे दृष्टिः पिशुनमनसां नानुरागो गुणेषु

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

jihmo lokaḥ kathayati purā hanta hitvā guṇaughānambhaḥ kṣāraṃ guṇagaṇanidhestasya ratnākarasya
viśve chidrānusaraṇasamārūḍhasarvendriyāṇāṃ doṣe dṛṣṭiḥ piśunamanasāṃ nānurāgo guṇeṣu

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಜಿಹ್ಮೋ ಲೋಕಃ (जिह्मो लोकः, jihmo lokaḥ) = ವಕ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಜನ (the crooked-minded world)
ಕಥಯತಿ (कथयति, kathayati) = ಹೇಳುತ್ತಾರೆ (says)
ಪುರಾ ಹಂತ (पुरा हन्त, purā hanta) = ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ, ಅಯ್ಯೋ (of old, alas)
ಹಿತ್ವಾ (हित्वा, hitvā) = ಬಿಟ್ಟು (leaving aside)
ಗುಣೌಘಾನಂಭಃ (गुणौघानम्भः, guṇaughānambhaḥ) = ಗುಣಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು, ನೀರು (the flood of merits, the water)
ಕ್ಷಾರಂ (क्षारं, kṣāraṃ) = ಉಪ್ಪು ಎಂದು (is salty)
ಗುಣಗಣನಿಧೇಸ್ತಸ್ಯ (गुणगणनिधेस्तस्य, guṇagaṇanidhestasya) = ಗುಣಗಳ ಗಣದ ನಿಧಿಯಾದ ಅದರ (of that treasure-house of hosts of merits)
ರತ್ನಾಕರಸ್ಯ (रत्नाकरस्य, ratnākarasya) = ರತ್ನಾಕರನ (of the ocean, the mine of jewels)
ವಿಶ್ವೇ (विश्वे, viśve) = ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ (in the world)
ಛಿದ್ರಾನುಸರಣಸಮಾರೂಢಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ (छिद्रानुसरणसमारूढसर्वेन्द्रियाणां, chidrānusaraṇasamārūḍhasarvendriyāṇāṃ) = ಹುಳುಕನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಏರಿರುವವರ (of those whose every sense has mounted the pursuit of flaws)
ದೋಷೇ (दोषे, doṣe) = ದೋಷದಲ್ಲಿ (on the fault)
ದೃಷ್ಟಿಃ (दृष्टिः, dṛṣṭiḥ) = ದೃಷ್ಟಿ (the gaze)
ಪಿಶುನಮನಸಾಂ (पिशुनमनसां, piśunamanasāṃ) = ಚಾಡಿಕೋರರ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ (for slanderous minds)
ನಾನುರಾಗೋ (नानुरागो, nānurāgo) = ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ (no fondness)
ಗುಣೇಷು (गुणेषु, guṇeṣu) = ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ (in merits)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಅಯ್ಯೋ, ವಕ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಜನ ಗುಣಗಳ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೆಲ್ಲ ಬಿಟ್ಟು, ಗುಣಗಳ ಗಣದ ನಿಧಿಯಾದ ಆ ರತ್ನಾಕರನ ನೀರು ಉಪ್ಪು ಎಂದು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹುಳುಕನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟ ಚಾಡಿಕೋರರ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷದ ಮೇಲೆ, ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Alas, the crooked-minded world, leaving aside the flood of merits, has said of old that the water of that ocean, the treasure-house of hosts of merits, is salty. In the world, for slanderous minds whose every sense is set on pursuing flaws, the gaze is on the fault and there is no fondness for merits.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ರತ್ನಾಕರ ಎಂದರೆ ರತ್ನಗಳಿಗೆ ಆಕರ, ಸಾಗರ. ಸಾಗರದ ನೀರು ಉಪ್ಪು ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಅದರ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಹೇಳುವುದು ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನ.

Ratnakara means a mine of jewels, the ocean. It is true that the ocean water is salty. But to leave out the jewels and mention only the salt is a way of telling half the truth.

ಛಿದ್ರ ಎಂದರೆ ರಂಧ್ರ, ಹುಳುಕು. ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೂ ಅದನ್ನೇ ಹುಡುಕಲು ಹತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಮಾತು ತಪಾಸಣೆಗೆ ಹೊರಟ ಇಡೀ ದೇಹದ ಚಿತ್ರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

Chidra means a hole or a flaw. The phrase that every sense has climbed upon the search gives the picture of a whole body set out on inspection.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 61. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 61. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹುಡುಕುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಗುಣವನ್ನು ಕಾಣದೆ ದೋಷವನ್ನೇ ಹೇಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಬಂದರೆ ಆ ವಿಮರ್ಶೆ ಅರ್ಧ ಮಾತ್ರ. ಕಲಿಕೆಯ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಈ ಎಚ್ಚರ ಬೇಕು.

In the work of criticism, finding faults is necessary. But if the habit grows of naming only the fault and never seeing the merit, the criticism is only half. This watchfulness is needed in a place of learning today.

ಉಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಿದವನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಒಪ್ಪುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ದೋಷ ಹೇಳಬಾರದು ಎಂಬುದಲ್ಲ, ದೋಷದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರೀತಿ ಇರಬಾರದು.

The verse seems to grant that the man who said salty told no lie. It is not that faults must not be named, but that one’s fondness must not rest on faults alone.