ಕಸ್ತೂರಿಕಾಂ ತೃಣಭುಜಾಂ: ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆಗೆ, ನಾಲಿಗೆಗಲ್ಲ ಏಕೆ

ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಲೆಯ ಹೆಸರು. ಆ ಬೆಲೆಯೇ ಕಾಡಿನ ಜಿಂಕೆಗೆ ಮೃತ್ಯುವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ನಂಬಿಕೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಕವಿ ಆ ವಿಷಾದವನ್ನು ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಲೆಕ್ಕ ತಪ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಲಹೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 240 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 240

ವಿಷಯ: ವಿಧಿಯ ಮೂರ್ಖ ಹಂಚಿಕೆ · The creator foolish placing

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕಸ್ತೂರಿಕಾಂ ತೃಣಭುಜಾಮಟವೀಮೃಗಾಣಾಂ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ನಾಭಿಷು ಚಕಾರ ಚ ತಾನ್ವಧಾರ್ಹಾನ್
ಮೂಢೋ ವಿಧಿಃ ಸಕಲದುರ್ಜನಲೋಲಜಿಹ್ವಾಮೂಲೇ ಸ್ಮ ನಿಕ್ಷಿಪತಿ ಚೇತ್ಸಕಲೋಪಕಾರಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

कस्तूरिकां तृणभुजामटवीमृगाणां निक्षिप्य नाभिषु चकार च तान्वधार्हान्
मूढो विधिः सकलदुर्जनलोलजिह्वामूले स्म निक्षिपति चेत्सकलोपकारः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kastūrikāṃ tṛṇabhujāmaṭavīmṛgāṇāṃ nikṣipya nābhiṣu cakāra ca tānvadhārhān
mūḍho vidhiḥ sakaladurjanalolajihvāmūle sma nikṣipati cetsakalopakāraḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಕಸ್ತೂರಿಕಾಂ (कस्तूरिकां, kastūrikāṃ) = ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನು (musk)
ತೃಣಭುಜಾಮಟವೀಮೃಗಾಣಾಂ (तृणभुजामटवीमृगाणां, tṛṇabhujāmaṭavīmṛgāṇāṃ) = ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವ ಕಾಡಿನ ಜಿಂಕೆಗಳ (of the forest deer that eat grass)
ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ (निक्षिप्य, nikṣipya) = ಇಟ್ಟು (having placed)
ನಾಭಿಷು (नाभिषु, nābhiṣu) = ಹೊಕ್ಕುಳಲ್ಲಿ (in the navels)
ಚಕಾರ (चकार, cakāra) = ಮಾಡಿದನು (made)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ತಾನ್ವಧಾರ್ಹಾನ್ (तान्वधार्हान्, tānvadhārhān) = ಅವನ್ನು ವಧೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವನ್ನಾಗಿ (them fit to be killed)
ಮೂಢೋ (मूढो, mūḍho) = ಮೂರ್ಖ (foolish)
ವಿಧಿಃ (विधिः, vidhiḥ) = ವಿಧಿ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ (the creator)
ಸಕಲದುರ್ಜನಲೋಲಜಿಹ್ವಾಮೂಲೇ (सकलदुर्जनलोलजिह्वामूले, sakaladurjanalolajihvāmūle) = ಎಲ್ಲ ದುರ್ಜನರ ಚಂಚಲ ನಾಲಿಗೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ (at the root of the restless tongues of all the wicked)
ಸ್ಮ (स्म, sma) = ಹಿಂದಿನದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ (a word that points to the past)
ನಿಕ್ಷಿಪತಿ (निक्षिपति, nikṣipati) = ಇಡುತ್ತಾನೆ (places)
ಚೇತ್ಸಕಲೋಪಕಾರಃ (चेत्सकलोपकारः, cetsakalopakāraḥ) = ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನಾದರೆ (if he were a benefactor of all)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವ ಕಾಡಿನ ಜಿಂಕೆಗಳ ಹೊಕ್ಕುಳಲ್ಲಿ ಕಸ್ತೂರಿಯನ್ನಿಟ್ಟು ಅವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯೋಗ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವಿಧಿ ಮೂರ್ಖ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲ ದುರ್ಜನರ ಚಂಚಲ ನಾಲಿಗೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಇಡಬಹುದಿತ್ತು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The creator is a fool, for he placed musk in the navels of grass-eating forest deer and made them fit to be killed. If he meant to benefit everyone, he could have placed it at the root of the restless tongue of every wicked man.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಸ್ತೂರಿ ಜಿಂಕೆಯ ಹೊಕ್ಕುಳ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನೇ ಕವಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಲೆ ಜಿಂಕೆಗೆ ಶಾಪವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಹಿನ್ನೆಲೆ.

The poet takes up the traditional belief that musk lies near the deer’s navel. The background is that its price became the deer’s curse.

ಹಾಸ್ಯದ ತಿರುವು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಲು ತಕ್ಕವರು ಬಡ ಜಿಂಕೆಯಲ್ಲ, ಹರಿತ ನಾಲಿಗೆಯ ದುರ್ಜನರು ಎಂದು ಕವಿ ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.

The comic turn comes at the end. In one sentence the poet hints that those who deserve the hunter are not the gentle deer but the sharp-tongued wicked.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 60. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 60. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬೆಲೆ ಇರುವ ಗುಣ ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಇರುವವರು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವವರನ್ನು ಸುತ್ತಲಿನವರು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಾವು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ.

Those who have something of value are endangered by that very thing. We have seen the capable being used up by those around them even in a hospital.

ಕಟುವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರ ನಾಲಿಗೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೌಮ್ಯ ಸೂಚನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಅದು ನಮ್ಮ ಊಹೆ ಮಾತ್ರ.

There may be a mild hint that a sharp tongue harms its owner most. That is only our reading.