ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಇದ್ದರೆ ಮಾತು ಎಷ್ಟು ತಿರುವು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಾದೆಗಳಲ್ಲೂ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಿ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದು ಎಂಬ ಮಾತು ಮೊದಲು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಚಿಕ್ಕ ಪದ್ಯ ಅಂತಹ ಒಂದು ಒಗಟನ್ನು ರಾಜನ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಕ್ಷರ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಿಖರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಲ್ಲ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಮಲಿನಯಿತುಂ ಖಲವದನಂ ವಿಮಲಯತಿ ಜಗಂತಿ ದೇವ ಕೀರ್ತಿಸ್ತೇ
ಮಿತ್ರಾಹ್ಲಾದಂ ಕರ್ತುಂ ಮಿತ್ರಾಯ ದ್ರುಹ್ಯತಿ ಪ್ರತಾಪೋಽಪಿ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
मलिनयितुं खलवदनं विमलयति जगन्ति देव कीर्तिस्ते
मित्राह्लादं कर्तुं मित्राय द्रुह्यति प्रतापोऽपि
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
malinayituṃ khalavadanaṃ vimalayati jaganti deva kīrtiste
mitrāhlādaṃ kartuṃ mitrāya druhyati pratāpo’pi
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಮಲಿನಯಿತುಂ (मलिनयितुं, malinayituṃ) = ಕಪ್ಪಾಗಿಸಲು (to blacken)
- ಖಲವದನಂ (खलवदनं, khalavadanaṃ) = ದುಷ್ಟರ ಮುಖವನ್ನು (the face of the wicked)
- ವಿಮಲಯತಿ (विमलयति, vimalayati) = ನಿರ್ಮಲ, ಬೆಳ್ಳಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (makes spotless)
- ಜಗಂತಿ (जगन्ति, jaganti) = ಲೋಕಗಳನ್ನು (the worlds)
- ದೇವ (देव, deva) = ಓ ರಾಜನೇ (O lord)
- ಕೀರ್ತಿಸ್ತೇ (कीर्तिस्ते, kīrtiste) = ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ [ಕೀರ್ತಿಃ + ತೇ] (your fame [kirtih + te])
- ಮಿತ್ರಾಹ್ಲಾದಂ (मित्राह्लादं, mitrāhlādaṃ) = ಮಿತ್ರರ ಆನಂದವನ್ನು (the joy of friends)
- ಕರ್ತುಂ (कर्तुं, kartuṃ) = ಮಾಡಲು (to make)
- ಮಿತ್ರಾಯ (मित्राय, mitrāya) = ಮಿತ್ರನಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ (to the mitra, that is the sun)
- ದ್ರುಹ್ಯತಿ (द्रुह्यति, druhyati) = ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ (harms, is hostile)
- ಪ್ರತಾಪೋಽಪಿ (प्रतापोऽपि, pratāpo’pi) = ಪ್ರತಾಪವೂ [ಪ್ರತಾಪಃ + ಅಪಿ] (prowess too [pratapah + api])
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಓ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ದುಷ್ಟರ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಾಗಿಸಲೆಂದೇ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನ ಪ್ರತಾಪವಾದರೋ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಆನಂದ ಕೊಡಲೆಂದೇ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
O lord, your fame makes the worlds spotless only to blacken the faces of the wicked. And your prowess turns against the mitra only to give joy to mitras.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಮಿತ್ರ ಎಂದರೆ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಎರಡೂ ಹೌದು. ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥ ಬರುವ ಈ ಆಟವನ್ನು ಶ್ಲೇಷೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೇ ಹಾನಿ ಎಂಬುದು ಮೇಲ್ನೋಟದ ವಿರೋಧ. ಪ್ರತಾಪ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅದರ ಒಳ ಅರ್ಥ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ.
Mitra means both a friend and the sun. The game of one word carrying two meanings is called slesha. Harming a friend for the joy of friends is a seeming contradiction on the surface. The inner sense, as we read it, is that the prowess outshines even the sun.
ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿರೋಧ ಇದೆ: ಲೋಕವನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಮಾಡುವುದು ಕಪ್ಪಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಕೀರ್ತಿ ಹರಡಿದಂತೆ ದುಷ್ಟರ ಮುಖ ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅದರ ಅರ್ಥ.
The first line has a similar contradiction: the world is made white in order to blacken faces. The sense is that as fame spreads, the faces of the wicked darken with shame.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಪಾಠ ಮಿತ್ರ ಎಂದು ಒಂದು ತ ದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ತ ಇರುವ ರೂಪವನ್ನು ನಾವು ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದ್ದೇವೆ.
The printed book reads mitra with a single t. The digital copy had a doubled t, and we have matched the printed form.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 138. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 138. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕೀರ್ತಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ಹಿತ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಕಹಿ. ಒಬ್ಬರ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಅಸೂಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಕಿರಿಯ ವೈದ್ಯರ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಎಲ್ಲರ ಮುಖ ಅರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ.
Fame is welcome to some and bitter to others. One person’s good name can stir another’s envy. When a junior doctor’s good work is praised at a meeting, not every face brightens. It is wise to speak with that in mind.
ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಚಮತ್ಕಾರವೇ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಎರಡನೆಯದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಉಪದೇಶವಾಗಿ ಓದದೆ, ಭಾಷೆಯ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ತಿರುವಾಗಿ ಆನಂದಿಸುವುದು ಸರಿ.
The wordplay matters most here and the meaning comes second. So it is better enjoyed as a graceful twist of language than read as advice.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ