ಹಗಲಿಗೆ ಸೂರ್ಯ, ರಾತ್ರಿಗೆ ಚಂದ್ರ. ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮಕ್ಕಳೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಪದ್ಯ ಆ ಕೊರತೆಯನ್ನೇ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯ ಆರಂಭವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಕೀರ್ತಿಪ್ರತಾಪೌ ವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಪದ್ಯ ಇದು.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ರಾತ್ರೌ ರವೇರ್ದಿವಾ ಚೇಂದೋರಭಾವಾದಿವ ಸ ಪ್ರಭುಃ
ಭೂಮೌ ಪ್ರತಾಪಯಶಸೀ ಸೃಷ್ಟವಾನ್ಸತತೋದಿತೇ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
रात्रौ रवेर्दिवा चेन्दोरभावादिव स प्रभुः
भूमौ प्रतापयशसी सृष्टवान्सततोदिते
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
rātrau raverdivā cendorabhāvādiva sa prabhuḥ
bhūmau pratāpayaśasī sṛṣṭavānsatatodite
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ರಾತ್ರೌ (रात्रौ, rātrau) = ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ (at night)
- ರವೇರ್ದಿವಾ (रवेर्दिवा, raverdivā) = ಸೂರ್ಯನ (ಅಭಾವದಿಂದ) ಮತ್ತು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ [ರವೇಃ + ದಿವಾ] (for want of the sun, and by day [raveh + diva])
- ಚೇಂದೋರಭಾವಾದಿವ (चेन्दोरभावादिव, cendorabhāvādiva) = ಚಂದ್ರನ ಅಭಾವದಿಂದಲೋ ಎಂಬಂತೆ [ಚ + ಇಂದೋಃ + ಅಭಾವಾತ್ + ಇವ] (and as if for want of the moon [cha + indoh + abhavat + iva])
- ಸ (स, sa) = ಆ (that)
- ಪ್ರಭುಃ (प्रभुः, prabhuḥ) = ರಾಜ (sovereign)
- ಭೂಮೌ (भूमौ, bhūmau) = ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ (on earth)
- ಪ್ರತಾಪಯಶಸೀ (प्रतापयशसी, pratāpayaśasī) = ಪ್ರತಾಪ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು ಎರಡನ್ನು (prowess and fame, the pair)
- ಸೃಷ್ಟವಾನ್ಸತತೋದಿತೇ (सृष्टवान्सततोदिते, sṛṣṭavānsatatodite) = ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು, ಯಾವಾಗಲೂ ಉದಿಸಿರುವ ಅವುಗಳನ್ನು [ಸೃಷ್ಟವಾನ್ + ಸತತ + ಉದಿತೇ] (created, the two that are always risen [srishtavan + satata + udite])
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊರತೆಯಿಂದಲೋ ಎಂಬಂತೆ, ಆ ರಾಜ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಂದೂ ಅಸ್ತವಾಗದ ತನ್ನ ಪ್ರತಾಪ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು ಎಂಬ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
As though for want of the sun at night and of the moon by day, that king created on earth the pair of his prowess and his fame, which are always risen and never set.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಕಾವ್ಯದ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಉರಿಯುವ ತೇಜಸ್ಸು, ಕೀರ್ತಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ತಂಪು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಪದ್ಯ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ, ಓದುಗ ಅದನ್ನು ಊಹಿಸಬೇಕು.
In the poetic convention prowess is a burning radiance like the sun, and fame is white and cool like the moon. Knowing this makes the verse easy. The verse does not state the comparison outright, and the reader is left to supply it.
ಇದೊಂದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಇವ ಎಂಬ ಪದ ಇದು ಕವಿಯ ಊಹೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿ ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತಾರೆ. ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಎಂದೂ ಅಸ್ತವಾಗದ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಚಮತ್ಕಾರ.
This is a fancy, and the word iva, as if, marks it as the poet’s guess. The real sun and moon rise and set in turn. The stroke here is that the king’s prowess and fame are a sun and moon that never set.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 138. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 138. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಹಗಲಿರುಳೂ ನಡೆಯುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಚಿತ್ರ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬರ ಪಾಳಿ ಮುಗಿದಾಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಬಂದು ಬೆಳಕನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲಲ್ಲ, ಹೀಗೆ ಸರದಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.
The same picture is seen in a hospital that runs day and night. When one person’s shift ends, another arrives and carries the light on. A good name rests not on one person but on work that is passed along in turns.
ಎಂದೂ ಅಸ್ತವಾಗದ ಕೀರ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಮಾತು. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೆಸರೂ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿ.
Fame that never sets is a phrase of praise. In real life a name also fades with time. So it is right to take this as the exaggeration of poetry.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.
ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ