ನ ವಿಷಮಮೃತಂ ಕರ್ತುಂ: ಹಾಲಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಬೇವು

ಹಾಗಲಕಾಯಿಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಬೆಲ್ಲ ಹಾಕಿ, ಎಷ್ಟೇ ಹುಣಸೆ ಹಾಕಿ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅದರ ಕಹಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಡುಗೆ ಮನೆಯ ಅನುಭವ ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕಲಿಸಿದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಬೇವಿನ ಮೂಲಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ದುರ್ಜನನ ಮಾತಿಗೂ, ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೂ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 255 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 255

ವಿಷಯ: ಸ್ವಭಾವ ಬದಲಾಗದು · Nature does not change

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನ ವಿಷಮಮೃತಂ ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ಯಂ ಪ್ರಯತ್ನಶತೈರಪಿ ತ್ಯಜತಿ ಕಟುತಾಂ ನ ಸ್ವಾಂ ನಿಂಬಃ ಸ್ಥಿತೋಽಪಿ ಪಯೋಹ್ರದೇ
ಗುಣಪರಿಚಿತಾಮಾರ್ಯಾಂ ವಾಣೀಂ ನ ಜಲ್ಪತಿ ದುರ್ಜನಶ್ಚಿರಮಪಿ ಬಲಾಧ್ಮಾತೇ ಲೋಹೇ ಕುತಃ ಕನಕಾಕೃತಿಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

न विषममृतं कर्तुं शक्यं प्रयत्नशतैरपि त्यजति कटुतां न स्वां निम्बः स्थितोऽपि पयोह्रदे
गुणपरिचितामार्यां वाणीं न जल्पति दुर्जनश्चिरमपि बलाध्माते लोहे कुतः कनकाकृतिः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

na viṣamamṛtaṃ kartuṃ śakyaṃ prayatnaśatairapi tyajati kaṭutāṃ na svāṃ nimbaḥ sthito’pi payohrade
guṇaparicitāmāryāṃ vāṇīṃ na jalpati durjanaściramapi balādhmāte lohe kutaḥ kanakākṛtiḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನ ವಿಷಮಮೃತಂ (न विषममृतं, na viṣamamṛtaṃ) = ವಿಷವು ಅಮೃತವಾಗದು (poison cannot become nectar)
ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ಯಂ (कर्तुं शक्यं, kartuṃ śakyaṃ) = ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ (it can be made)
ಪ್ರಯತ್ನಶತೈರಪಿ (प्रयत्नशतैरपि, prayatnaśatairapi) = ನೂರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದಲೂ (even by a hundred efforts)
ತ್ಯಜತಿ ಕಟುತಾಂ (त्यजति कटुतां, tyajati kaṭutāṃ) = ಕಹಿಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ (gives up bitterness)
ನ ಸ್ವಾಂ (न स्वां, na svāṃ) = ತನ್ನ ಅಲ್ಲ (not its own)
ನಿಂಬಃ (निम्बः, nimbaḥ) = ಬೇವು (the neem)
ಸ್ಥಿತೋಽಪಿ ಪಯೋಹ್ರದೇ (स्थितोऽपि पयोह्रदे, sthito’pi payohrade) = ಹಾಲಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿದ್ದರೂ (though set in a lake of milk)
ಗುಣಪರಿಚಿತಾಮಾರ್ಯಾಂ (गुणपरिचितामार्यां, guṇaparicitāmāryāṃ) = ಗುಣದ ಪರಿಚಯವಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ (noble and familiar with merit)
ವಾಣೀಂ ನ ಜಲ್ಪತಿ (वाणीं न जल्पति, vāṇīṃ na jalpati) = ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ (does not utter speech)
ದುರ್ಜನಶ್ಚಿರಮಪಿ (दुर्जनश्चिरमपि, durjanaściramapi) = ದುರ್ಜನನು ಬಹುಕಾಲವಾದರೂ (the wicked man, even after long)
ಬಲಾಧ್ಮಾತೇ (बलाध्माते, balādhmāte) = ಜೋರಾಗಿ ಕಾಯಿಸಿದ (blown strongly hot)
ಲೋಹೇ ಕುತಃ (लोहे कुतः, lohe kutaḥ) = ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಂದ (in iron, whence)
ಕನಕಾಕೃತಿಃ (कनकाकृतिः, kanakākṛtiḥ) = ಚಿನ್ನದ ರೂಪ (a golden form)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ನೂರು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೂ ವಿಷವನ್ನು ಅಮೃತವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬೇವು ಹಾಲಿನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ತನ್ನ ಕಹಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಂತೆ ದುರ್ಜನನು ಎಷ್ಟು ಕಾಲವಾದರೂ ಗುಣಗಳ ಪರಿಚಯವಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಜೋರಾಗಿ ಕಾಯಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಚಿನ್ನದ ರೂಪ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Poison cannot be made nectar even by a hundred efforts. The neem does not give up its bitterness though it stands in a lake of milk. In the same way the wicked man, however long, does not speak the noble speech that is familiar with merit. How could iron, blown hot with force, take a golden form?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ: ವಿಷ, ಬೇವು, ಕಬ್ಬಿಣ. ಮೂರೂ ಒಂದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ, ಸ್ವಭಾವ ಹೊರಗಿನ ಉಪಚಾರದಿಂದ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಲಿನ ಕೊಳ ಎಂಬುದು ಸಜ್ಜನರ ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.

There are three pictures, poison, neem and iron. All say one thing: nature does not change by outside treatment. We read the lake of milk as a stand-in for the company of the good.

ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದರೆ ಕೆಂಪಾಗಿ ಮಿಂಚುತ್ತದೆ, ಚಿನ್ನದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಣ್ಣಗಾದ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣವೇ. ಆ ಕ್ಷಣದ ಮಿಂಚನ್ನೇ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

Heated iron glows red and may look like gold. Once cooled it is iron again. The verse seems to call to mind that passing glow.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 61. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 61. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಯಾರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೂ ಬದಲಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ಅದರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು. ನೂರು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ ಬೇವನ್ನು ಸಿಹಿ ಮಾಡಲು ಹೋದವನು ಕೊನೆಗೆ ಸುಸ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ.

Before setting out to change anyone’s nature, one must count the cost. He who tries a hundred times to sweeten neem ends up only tired.

ಆದರೆ ಇದು ಯಾರನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ ಎಂಬ ಮಾತಲ್ಲ. ಬೇವು ಕಹಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯದೇ ಉಪಯೋಗವಿದೆ. ಅದರ ಸ್ವಭಾವ ಅರಿತು ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದಾರಿ.

But this is not a call to give anyone up. Neem, though bitter, has its own uses. Knowing its nature and adjusting our expectation is the way.