ಪರಿತಪ್ಯತ ಏವ ನೋತ್ತಮಃ: ಪರರ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಾಗ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಜನ

ಮದುವೆ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನ ಬಂದ ಸುದ್ದಿ ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ ಸುತ್ತಲಿನ ಮೂವರ ಮುಖ ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ. ಒಬ್ಬನ ಮುಖ ಅರಳುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬನದು ನಗುತ್ತಲೇ ಬಿಗಿಯುತ್ತದೆ, ಮೂರನೆಯವನದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮೂರು ಮುಖಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಅಧಮ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 201 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 201

ವಿಷಯ: ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಾಗ ಮೂರು ಬಗೆ · Three ways of meeting another’s rise

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪರಿತಪ್ಯತ ಏವ ನೋತ್ತಮಃ ಪರಿತಪ್ತೋಽಪ್ಯಪರಃ ಸುಸಂವೃತಿಃ
ಪರವೃದ್ಧಿಭಿರಾಹಿತವ್ಯಥಃ ಸ್ಫುಟನಿರ್ಭಿನ್ನದುರಾಶಯೋಽಧಮಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

परितप्यत एव नोत्तमः परितप्तोऽप्यपरः सुसंवृतिः
परवृद्धिभिराहितव्यथः स्फुटनिर्भिन्नदुराशयोऽधमः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

paritapyata eva nottamaḥ paritapto’pyaparaḥ susaṃvṛtiḥ
paravṛddhibhirāhitavyathaḥ sphuṭanirbhinnadurāśayo’dhamaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪರಿತಪ್ಯತ (परितप्यत, paritapyata) = ಕರಗುತ್ತಾನೆ, ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಾನೆ (is pained)
ಏವ (एव, eva) = ಖಂಡಿತ (at all)
ನೋತ್ತಮಃ (नोत्तमः, nottamaḥ) = ಉತ್ತಮನು ಅಲ್ಲ, ಉತ್ತಮ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ (not the best one)
ಪರಿತಪ್ತೋಽಪ್ಯಪರಃ (परितप्तोऽप्यपरः, paritapto’pyaparaḥ) = ಸಂಕಟಪಟ್ಟರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬ (ಮಧ್ಯಮ) (another, though pained)
ಸುಸಂವೃತಿಃ (सुसंवृतिः, susaṃvṛtiḥ) = ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಡುವವನು (one who covers it well)
ಪರವೃದ್ಧಿಭಿರಾಹಿತವ್ಯಥಃ (परवृद्धिभिराहितव्यथः, paravṛddhibhirāhitavyathaḥ) = ಪರರ ಏಳಿಗೆಗಳಿಂದ ನೋವು ತಂದುಕೊಂಡವನು (one given pain by the prosperity of others)
ಸ್ಫುಟನಿರ್ಭಿನ್ನದುರಾಶಯೋಽಧಮಃ (स्फुटनिर्भिन्नदुराशयोऽधमः, sphuṭanirbhinnadurāśayo’dhamaḥ) = ದುರಾಸೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಬಿದ್ದ ಅಧಮ (the lowest, whose bad intent has burst out in the open)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಉತ್ತಮನು ಪರರ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡು ಕರಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂಕಟಪಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ. ಪರರ ಏಳಿಗೆಯಿಂದ ನೋವು ತಂದುಕೊಂಡ ಅಧಮನ ಕೆಟ್ಟ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಬಿದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The best person is not pained at all by another’s rise. Another feels the pain but covers it well. The lowest, pained by the prosperity of others, shows his bad intent plainly, burst out into the open.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶ್ಲೋಕ ಇಲ್ಲಿ ನೋವು ಬರುವುದನ್ನು ದೂರುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ಉತ್ತಮ, ಮಧ್ಯಮ, ಅಧಮ ಎಂಬ ಮೂರು ದರ್ಜೆಯ ಆಧಾರ.

The verse does not blame the arrival of pain. It measures how the pain is handled. That is the basis of the three grades.

ಸುಸಂವೃತಿ ಎಂದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟದ್ದು, ಸ್ಫುಟನಿರ್ಭಿನ್ನ ಎಂದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೊರಬಂದದ್ದು. ಮುಚ್ಚುವುದು ಮತ್ತು ಒಡೆಯುವುದು ಎಂಬ ಜೋಡಿ ಪದಗಳಿಂದ ಕವಿ ಎರಡನ್ನೂ ಎದುರೆದುರು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

Susamvriti means well covered, and sphuta-nirbhinna means plainly split open. With this pair, covering and bursting, the poet sets the two against each other.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 59. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 59. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಚುಚ್ಚುವ ಭಾವನೆ ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲಾಗದಿರಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಮುಖ, ಮಾತು ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿಡುವುದು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ.

We may not be able to stop a pricking feeling from arising. What we let out through face, speech and conduct is in our hands.

ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮುಂದೆ ಹೋದಾಗ ಅದನ್ನು ಮನಃಪೂರ್ವಕ ಮೆಚ್ಚುವುದನ್ನು ಕಲಿತ ಹುಡುಗರು ಮುಂದೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

In teaching, those who learn to admire a classmate’s lead wholeheartedly seem to grow into good colleagues.