ಪ್ರೇಮೈವ ಮಾಸ್ತು ಯದಿ ಚೇತ್: ಪ್ರೀತಿ, ಗುಣ ಮತ್ತು ಅಗಲಿಕೆ

ರೈಲಿನ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕದ ಸೀಟಿನವರೊಡನೆ ಹರಟೆ ನಡೆದು ಸ್ನೇಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ನಿಲ್ದಾಣ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಅದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅಗಲಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪಾಠ ಸ್ವಲ್ಪ ಕ್ಲಿಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಓದನ್ನು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 193 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 193

ವಿಷಯ: ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅಗಲಿಕೆಯ ಎಚ್ಚರ · A caution on affection and parting

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 28 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 28 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಪ್ರೇಮೈವ ಮಾಸ್ತು ಯದಿ ಚೇತ್ಪಥಿಕೇನ ಸಾರ್ಧಂ ತೇನಾಪಿ ಚೇದ್ಗುಣವತಾ ನ ಸಮಂ ಕದಾಚಿತ್
ತೇನಾಪಿ ಚೇದ್ಭವತು ಮಾಸ್ತು ಕದಾಪಿ ಭಂಗೋ ಭಂಗೋಽಪಿ ಚೇದ್ಭವತು ವಶ್ಯಮವಶ್ಯಮಾಯುಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

प्रेमैव मास्तु यदि चेत्पथिकेन सार्धं तेनापि चेद्गुणवता न समं कदाचित्
तेनापि चेद्भवतु मास्तु कदापि भङ्गो भङ्गोऽपि चेद्भवतु वश्यमवश्यमायुः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

premaiva māstu yadi cetpathikena sārdhaṃ tenāpi cedguṇavatā na samaṃ kadācit
tenāpi cedbhavatu māstu kadāpi bhaṅgo bhaṅgo’pi cedbhavatu vaśyamavaśyamāyuḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಪ್ರೇಮೈವ (प्रेमैव, premaiva) = ಪ್ರೀತಿಯೇ (affection itself)
ಮಾಸ್ತು (मास्तु, māstu) = ಇರದಿರಲಿ (let there not be)
ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
ಚೇತ್ಪಥಿಕೇನ (चेत्पथिकेन, cetpathikena) = ಇದ್ದರೆ ದಾರಿಹೋಕನೊಡನೆ (if it is with a wayfarer)
ಸಾರ್ಧಂ (सार्धं, sārdhaṃ) = ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ (together with)
ತೇನಾಪಿ (तेनापि, tenāpi) = ಅವನೊಡನೆಯೂ (even with him)
ಚೇದ್ಗುಣವತಾ (चेद्गुणवता, cedguṇavatā) = ಇದ್ದರೆ ಗುಣವಂತನೊಡನೆ (if it is with a man of merit)
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
ಸಮಂ (समं, samaṃ) = ಸಮನಾಗಿ (as an equal)
ಕದಾಚಿತ್ (कदाचित्, kadācit) = ಎಂದಾದರೂ (ever)
ತೇನಾಪಿ (तेनापि, tenāpi) = ಅವನೊಡನೆಯೂ (even with him)
ಚೇದ್ಭವತು (चेद्भवतु, cedbhavatu) = ಇರಲಿ ಎಂದಾದರೆ (if it must be)
ಮಾಸ್ತು (मास्तु, māstu) = ಬೇಡ (let there not be)
ಕದಾಪಿ (कदापि, kadāpi) = ಎಂದೂ (ever)
ಭಂಗೋ (भङ्गो, bhaṅgo) = ಮುರಿಯುವಿಕೆ (a breach)
ಭಂಗೋಽಪಿ (भङ्गोऽपि, bhaṅgo’pi) = ಮುರಿಯುವಿಕೆಯೇ (even a breach)
ಚೇದ್ಭವತು (चेद्भवतु, cedbhavatu) = ಆದರೆ ಆಗಲಿ (if it must happen)
ವಶ್ಯಮವಶ್ಯಮಾಯುಃ (वश्यमवश्यमायुः, vaśyamavaśyamāyuḥ) = ವಶ್ಯ, ಅವಶ್ಯ, ಆಯುಸ್ಸು (ಈ ಭಾಗದ ಪಾಠ ಅಸ್ಪಷ್ಟ) (vashya, avashya, life (the reading of this part is unclear))

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದಾರಿಹೋಕನೊಡನೆ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಬೇಡ. ಇದ್ದರೂ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಸಮನಲ್ಲದವನೊಡನೆ ಎಂದೂ ಬೇಡ. ಅವನೊಡನೆ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಎಂದೂ ಮುರಿಯಬಾರದು. ಮುರಿದರೆ, ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನ ಪಾಠ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ, ಆಯುಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Let there be no affection at all with a mere wayfarer. If there must be, never with one who is no equal in merit. And with him, let there never be a breach. If a breach comes, then, since the reading of the last line is unclear, we read provisionally that its toll on one’s life is unavoidable.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಪದ್ಯದ ಪಾಠ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಪಾದದ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪದಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಜೋಡಿಸಿದ ಅರ್ಥ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ.

The text and the sense of the last pada are somewhat unclear. We have therefore given the words separately, and the joined sense is provisional.

ಶ್ಲೋಕದ ರಚನೆ ಒಂದು ಏಣಿಯಂತೆ: ಯಾರೊಡನೆ ಪ್ರೀತಿ ಬೇಡ, ಇದ್ದರೆ ಯಾರೊಡನೆ ಇರಲಿ, ಮುರಿಯದಿರಲಿ, ಮುರಿದರೆ ಏನು. ಪ್ರತಿ ಹಂತವೂ ಹಿಂದಿನ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

The verse is built like a ladder: with whom no affection, with whom if any, no breach, and if a breach, what then. Each rung rests on the condition before it.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 50. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 50. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕ್ಷಣಿಕ ಭೇಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಎಷ್ಟು ಆಳ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಬೇಕು. ಕಲಿಕೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಗೆಳೆಯರನ್ನು ಹೀಗೆ ಕಾಲದ ಮೇಲೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.

Warmth born in passing meetings needs a little time before we can judge its depth. Friends made in the years of training can be tested by time in this way.

ಶ್ಲೋಕ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಬೇಡ ಎನ್ನುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ. ಯಾರಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರ ಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಿದೆ.

We read the verse as not saying that affection should be avoided. It says we should take care over whom we give our hearts to.