ಸಾವಲೇಪಮುಪಲಿಪ್ಸಿತೇ: ಬೇಡಿ ಬಂದವನಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಬಿಡದ ಮಹಾತ್ಮ

ಅಂಗಳ ಗುಡಿಸುವಾಗ ಧೂಳು ಮೇಲೆದ್ದು ಮುಖಕ್ಕೇ ಬಡಿಯುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಕೆದಕಿದವರಿಗೆ ಧೂಳು ಹಾಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಧೂಳನ್ನು ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಇಟ್ಟು, ಮಹಾತ್ಮನ ಕೊಡುಗೆಯ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ಲೋಕ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 158 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 158

ವಿಷಯ: ಬೇಡಿದಾಗ ಕೊಡುವ ಮಹಾತ್ಮ · The great one who gives when asked

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 22 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಸಾವಲೇಪಮುಪಲಿಪ್ಸಿತೇ ಪರೈರಭ್ಯುಪೈತಿ ವಿಕೃತಿಂ ರಜಸ್ಯಪಿ
ಅರ್ಥಿತಸ್ತು ನ ಮಹಾನ್ ಸಮೀಹತೇ ಜೀವಿತಂ ಕಿಮು ಧನಂ ಧನಾಯಿತುಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

सावलेपमुपलिप्सिते परैरभ्युपैति विकृतिं रजस्यपि
अर्थितस्तु न महान् समीहते जीवितं किमु धनं धनायितुम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

sāvalepamupalipsite parairabhyupaiti vikṛtiṃ rajasyapi
arthitastu na mahān samīhate jīvitaṃ kimu dhanaṃ dhanāyitum

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಸಾವಲೇಪಮುಪಲಿಪ್ಸಿತೇ (सावलेपमुपलिप्सिते, sāvalepamupalipsite) = ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ (when approached with arrogance and a wish to get)
ಪರೈರಭ್ಯುಪೈತಿ (परैरभ्युपैति, parairabhyupaiti) = ಇತರರ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೊಂದುತ್ತದೆ (at the hands of others it undergoes)
ವಿಕೃತಿಂ (विकृतिं, vikṛtiṃ) = ವಿಕಾರವನ್ನು (disturbance)
ರಜಸ್ಯಪಿ (रजस्यपि, rajasyapi) = ಧೂಳಿನಲ್ಲೂ (even in the dust)
ಅರ್ಥಿತಸ್ತು (अर्थितस्तु, arthitastu) = ಬೇಡಿ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ (but when asked for something)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ಮಹಾನ್ (महान्, mahān) = ಮಹಾತ್ಮನು (the great one)
ಸಮೀಹತೇ (समीहते, samīhate) = ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ (strives, wishes)
ಜೀವಿತಂ (जीवितं, jīvitaṃ) = ಪ್ರಾಣವನ್ನು (life)
ಕಿಮು (किमु, kimu) = ಇನ್ನು ಏನು ಹೇಳುವುದು (what then to say of)
ಧನಂ (धनं, dhanaṃ) = ಹಣವನ್ನು (wealth)
ಧನಾಯಿತುಮ್ (धनायितुम्, dhanāyitum) = ಧನವೆಂದು ಹಿಡಿದಿಡಲು (to hold dear as treasure)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಇತರರು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೆದಕಿದರೆ ಧೂಳೂ ವಿಕಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಬೇಡಿ ಬಂದಾಗ ಮಹಾತ್ಮನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಧನವೆಂದು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಹಣದ ಮಾತೇನು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

When others stir it up with arrogance, even dust is disturbed. But when someone comes asking, the great one does not strive to hold even his own life as treasure, let alone money.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಓದಬಹುದು. ನಾವು ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ಅರ್ಥೈಸಿದ್ದೇವೆ: ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಕ್ಷುದ್ರ ವಸ್ತುವೂ ಕೆರಳುತ್ತದೆ.

Some words in the first line can be read in more than one way. We have taken it as: even a lowly thing is roused if touched with arrogance.

ಧನಾಯಿತುಂ ಎಂದರೆ ಧನದಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ಅಂದರೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಹಾಗೆ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಇದೆ.

Dhanayitum means to regard as wealth, to cling to as precious. Saying he does not cling even to life is deliberate exaggeration.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 49. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 49. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಬೇಡುವವನ ಮುಂದೆ ಅಹಂಕಾರ ತೋರಿಸಿದರೆ ಕೊಡುವವನ ಕೊಡುಗೆಯೂ ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇಳಿ ಬಂದವರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುವುದೇ ಕೊಡುವ ಕ್ರಮದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.

Arrogance towards someone who asks makes even the giver’s gift small. Meeting the asker with respect is the first step of giving well.

ಶ್ಲೋಕದ ಮಾತು ಹೋಲಿಕೆಯ ಭಾಷೆ. ಇದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ತನ್ನನ್ನೇ ಮರೆತು ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ಕೊಡುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಳತೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.

The verse speaks in the language of comparison. It need not be taken literally as a call to give until nothing is left. It only measures the size of the giving heart.