ತಥಾರಿಭಿರ್ನ ವ್ಯಥತೇ: ಬಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೋಯಿಸುವ ಕಟುಮಾತು

ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಸೂಜಿ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚಿದ ನೋವು ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾರೋ ಹೇಳಿದ ಒಂದು ಕಟುಮಾತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಶತ್ರುವಿನ ಬಾಣ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟನ ಮಾತು, ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ನೋಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 222 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 222

ವಿಷಯ: ಬಾಣಕ್ಕಿಂತ ಕಟುಮಾತು · A harsh word beats an arrow

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತಥಾರಿಭಿರ್ನ ವ್ಯಥತೇ ಶಿಲೀಮುಖೈರ್ಹತೋ ದಿಗಂತೇ ಹೃದಯೇ ನ ದೂರತಃ
ಯಥಾ ಖಲಾನಾಂ ಕುಧಿಯಾಂ ದುರುಕ್ತಿಭಿರ್ದಿವಾನಿಶಂ ತಪ್ಯತಿ ಮರ್ಮತಾಡಿತಃ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

तथारिभिर्न व्यथते शिलीमुखैर्हतो दिगन्ते हृदये न दूरतः
यथा खलानां कुधियां दुरुक्तिभिर्दिवानिशं तप्यति मर्मताडितः

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

tathāribhirna vyathate śilīmukhairhato digante hṛdaye na dūrataḥ
yathā khalānāṃ kudhiyāṃ duruktibhirdivāniśaṃ tapyati marmatāḍitaḥ

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತಥಾರಿಭಿರ್ನ (तथारिभिर्न, tathāribhirna) = ಹಾಗೆ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ (not so by enemies)
ವ್ಯಥತೇ (व्यथते, vyathate) = ನೋಯುತ್ತಾನೆ (he suffers)
ಶಿಲೀಮುಖೈರ್ಹತೋ (शिलीमुखैर्हतो, śilīmukhairhato) = ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತ ತಿಂದವನು (one struck by arrows)
ದಿಗಂತೇ (दिगन्ते, digante) = ದಿಗಂತದಲ್ಲಿ (at the horizon’s edge)
ಹೃದಯೇ (हृदये, hṛdaye) = ಹೃದಯದಲ್ಲಿ (in the heart)
ನ (न, na) = ಅಲ್ಲ (not)
ದೂರತಃ (दूरतः, dūrataḥ) = ದೂರದಿಂದ (from afar)
ಯಥಾ (यथा, yathā) = ಯಾವ ರೀತಿ (as)
ಖಲಾನಾಂ (खलानां, khalānāṃ) = ದುಷ್ಟರ (of the wicked)
ಕುಧಿಯಾಂ (कुधियां, kudhiyāṃ) = ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯವರ (of the ill-minded)
ದುರುಕ್ತಿಭಿರ್ದಿವಾನಿಶಂ (दुरुक्तिभिर्दिवानिशं, duruktibhirdivāniśaṃ) = ಕೆಟ್ಟ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಹಗಲಿರುಳು (by foul words, day and night)
ತಪ್ಯತಿ (तप्यति, tapyati) = ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ (he burns)
ಮರ್ಮತಾಡಿತಃ (मर्मताडितः, marmatāḍitaḥ) = ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಡೆತ ತಿಂದವನು (struck on the vital spot)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶತ್ರುಗಳ ಬಾಣ ತಗುಲಿದವನು, ಅದು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಾಗದೆ ದೂರದ ದಿಗಂತದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾಗ, ಅಷ್ಟು ನೊಂದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಟ್ಟ ಬುದ್ಧಿಯ ದುಷ್ಟರ ಕಟುಮಾತುಗಳು ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ತಾಗಿದಾಗ ಅವನು ಹಗಲಿರುಳು ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A man hit by enemy arrows does not suffer so much when the shaft stays far off at the horizon and does not reach the heart. But struck on the vital spot by the foul words of the ill-minded, he burns day and night.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶಿಲೀಮುಖ ಎಂದರೆ ಬಾಣ. ಇಲ್ಲಿ ದಿಗಂತೇ ಹೃದಯೇ ನ ದೂರತಃ ಎಂಬ ಸಾಲಿನ ಅನ್ವಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಡಿಲ. ಬಾಣ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಾಗದೆ ದೂರ ಬೀಳುವ ಭಾವ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.

Shilimukha means an arrow. The construction of the phrase digante hridaye na durataha is somewhat loose. We have taken it in the sense of the arrow falling far off without reaching the heart.

ಮರ್ಮ ಎಂದರೆ ದೇಹದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಳ. ಮಾತು ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ತಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ರೂಪಕ ಇಂದಿಗೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ. ಮನಸ್ಸಿಗೂ ಒಂದು ಮರ್ಮ ಇದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ.

Marma means a tender spot of the body. The figure of a word striking the marma is still alive in Kannada. The poet grants that the mind too has such a spot.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 59. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 59. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕಲಿಸುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಳುವ ತಿದ್ದುಪಾಟಿನ ಮಾತು ಕೇಳುವವನ ಮರ್ಮಕ್ಕೆ ತಾಗಬಹುದು. ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟು ಹೇಳುವುದು ಕಲಿಸುವವನ ಒಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

When we teach, a word of correction may land on the learner’s tender spot. To say it with that in mind is part of a teacher’s duty.

ಕೇಳುವವನ ಕಡೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕಟುಮಾತನ್ನು ಹಗಲಿರುಳು ಹೊತ್ತು ತಿರುಗಾಡದಿರುವುದೂ ಒಂದು ಶಕ್ತಿ. ಅದು ಸುಲಭವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಧ್ಯ.

From the listener’s side, not carrying another’s harsh word about day and night is also a strength. It is not easy, but it is possible.