ತೇ ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರಪತಿತಾ ಅಪಿ: ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದರೂ ಕಾಡುವವರು

ಕಣ್ಣಿನ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೂದಲು ಬಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ದಿನ ಕೆಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಗಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕದು, ಉಂಟುಮಾಡುವ ತೊಂದರೆ ದೊಡ್ಡದು.

ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಎಳೆಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಜನರು ಒಂದೇ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪದಗಳಿಗೆ ಎರಡೆರಡು ಅರ್ಥ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ಶ್ಲೇಷದ ಮಾತು.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ದುರ್ಜನನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 234 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Censure of the Wicked, verse 234

ವಿಷಯ: ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಕಿರಿಕಿರಿ · The irritant that falls in the eye

ಛಂದಸ್ಸು: ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕ (ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಖಚಿತವಿಲ್ಲ) · A two-line verse (exact metre name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ತೇ ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರಪತಿತಾ ಅಪಿ ಕಸ್ಯ ನಾತ್ರ ಕ್ಷೋಭಾಯ ಪಕ್ಷ್ಮಸದೃಶಾಮಲಕಾಃ ಖಲಾಶ್ಚ
ನೀಚಾಃ ಸದೈವ ಸವಿಲಾಸಮಲೀಕಲಗ್ನಾ ಯೇ ಕಾಲತಾಂ ಕುಟಿಲತಾಮಪಿ ನ ತ್ಯಜಂತಿ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

ते दृष्टिमात्रपतिता अपि कस्य नात्र क्षोभाय पक्ष्मसदृशामलकाः खलाश्च
नीचाः सदैव सविलासमलीकलग्ना ये कालतां कुटिलतामपि न त्यजन्ति

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

te dṛṣṭimātrapatitā api kasya nātra kṣobhāya pakṣmasadṛśāmalakāḥ khalāśca
nīcāḥ sadaiva savilāsamalīkalagnā ye kālatāṃ kuṭilatāmapi na tyajanti

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ತೇ (ते, te) = ಅವರು (those)
ದೃಷ್ಟಿಮಾತ್ರಪತಿತಾ ಅಪಿ (दृष्टिमात्रपतिता अपि, dṛṣṭimātrapatitā api) = ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ (merely by falling within sight)
ಕಸ್ಯ (कस्य, kasya) = ಯಾರಿಗೆ (whose, to whom)
ನಾತ್ರ (नात्र, nātra) = ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ (not here)
ಕ್ಷೋಭಾಯ (क्षोभाय, kṣobhāya) = ಕಿರಿಕಿರಿಗಾಗಿ (for disturbance)
ಪಕ್ಷ್ಮಸದೃಶಾಮಲಕಾಃ (पक्ष्मसदृशामलकाः, pakṣmasadṛśāmalakāḥ) = ರೆಪ್ಪೆಗೂದಲಿನಂತಹ ಎಳೆಗಳು (strands like eyelashes)
ಖಲಾಶ್ಚ (खलाश्च, khalāśca) = ಮತ್ತು ದುರ್ಜನರು (and the wicked)
ನೀಚಾಃ (नीचाः, nīcāḥ) = ಕೀಳಾದವರು, ಕೆಳಗೆ ಇಳಿದವರು (the low)
ಸದೈವ (सदैव, sadaiva) = ಯಾವಾಗಲೂ (always)
ಸವಿಲಾಸಮಲೀಕಲಗ್ನಾ (सविलासमलीकलग्ना, savilāsamalīkalagnā) = ವಿಲಾಸದಿಂದ ಹಣೆಗೆ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳಿಗೆ ಅಂಟಿದವರು (clinging with a flourish to the forehead or to falsehood)
ಯೇ (ये, ye) = ಯಾರು (who)
ಕಾಲತಾಂ (कालतां, kālatāṃ) = ಕಪ್ಪುತನವನ್ನು (blackness)
ಕುಟಿಲತಾಮಪಿ (कुटिलतामपि, kuṭilatāmapi) = ಡೊಂಕುತನವನ್ನೂ (crookedness too)
ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ತ್ಯಜಂತಿ (त्यजन्ति, tyajanti) = ಬಿಡುತ್ತಾರೆ (give up)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೇ ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಕಿರಿಕಿರಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ರೆಪ್ಪೆಗೂದಲಿನಂತಹ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ದುರ್ಜನರಿಂದ? ಈ ಕೀಳಾದವರು ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಲಾಸದಿಂದ ಹಣೆಗೆ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪುತನವನ್ನೂ ಡೊಂಕುತನವನ್ನೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Whom here do they not trouble, even when they merely fall within sight: those strands like eyelashes, and the wicked? These low ones always cling with a flourish to the forehead, or to falsehood, and never give up their blackness and their crookedness.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಪಕ್ಷ್ಮಸದೃಶಾಮಲಕಾಃ ಎಂಬ ಸಮಾಸವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟ. ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಹೊಂದುವ ಅರ್ಥವಾದ ರೆಪ್ಪೆಗೂದಲಿನಂತಹ ಎಳೆಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

The compound pakshmasadrishamalakah is a little hard to split. We have given the sense that fits best here, strands like eyelashes.

ಅಲೀಕ ಎಂದರೆ ಹಣೆ, ಅದಲ್ಲದೆ ಸುಳ್ಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಕಾಲತಾ ಎಂದರೆ ಕಪ್ಪುತನ, ಕುಟಿಲತಾ ಎಂದರೆ ಡೊಂಕುತನ ಮತ್ತು ಕುತಂತ್ರ. ಕೂದಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಗುಂಗುರು ಸಹಜ, ದುರ್ಜನನಿಗೆ ಅದೇ ದೋಷ.

Alika means the forehead, and also falsehood. Kalata is blackness, and kutilata is crookedness and also scheming. Black and curly is natural for hair, but for the wicked man the same is a fault.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 60. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 60. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಕೆಲವರು ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ತೋರಿದರೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕದಡುತ್ತವೆ. ಗಾತ್ರಕ್ಕಲ್ಲ, ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುವಂತಿದೆ.

Some people, or some remarks, seem small and yet disturb the peace of mind. The verse seems to say that we should look to the effect and not to the size.

ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡುವುದು ಅದನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವರಲ್ಲ, ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಾವೇ. ಅದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆ.

It is often not the one who caused an irritation but we ourselves who make it large afterwards. How to answer it is our own choice.