ವಿತರತಿ ಗುರುಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೇ ವಿದ್ಯಾಂ: ಗುರು ಕೊಡುವುದು ಒಂದೇ

ಒಂದೇ ತರಗತಿ, ಒಂದೇ ಪಾಠ, ಒಬ್ಬರೇ ಮೇಷ್ಟ್ರು. ಆದರೂ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಅಂತರವನ್ನು ಯಾರ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ಹಳೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಉತ್ತರವನ್ನು ತುಂಬಾ ನಿಖರವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿನ ಕೆಲಸ ಎಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿ, ಆಮೇಲೆ ಮಣಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕುಪಂಡಿತನಿಂದಾ, ಶ್ಲೋಕ 61 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, Against the Falsely Learned, verse 61

ವಿಷಯ: ಗುರು, ಶಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಫಲ · Teacher, pupil and result

ಛಂದಸ್ಸು: ಶಿಖರಿಣೀ · Shikharini

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ವಿತರತಿ ಗುರುಃ ಪ್ರಾಜ್ಞೇ ವಿದ್ಯಾಂ ಯಥೈವ ತಥಾ ಜಡೇ
ನ ತು ಖಲು ತಯೋರ್ಜ್ಞಾನೇ ಶಕ್ತಿಂ ಕರೋತ್ಯಪಹನ್ತಿ ವಾ ।
ಭವತಿ ಚ ಪುನರ್ಭೂಯಾನ್ಭೇದಃ ಫಲಂ ಪ್ರತಿ ತದ್ಯಥಾ
ಪ್ರಭವತಿ ಶುಚಿರ್ಬಿಮ್ಬಗ್ರಾಹೇ ಮಣಿರ್ನ ಮೃದಾಂ ಚಯಃ ॥

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

वितरति गुरुः प्राज्ञे विद्यां यथैव तथा जडे
न तु खलु तयोर्ज्ञाने शक्तिं करोत्यपहन्ति वा ।
भवति च पुनर्भूयान्भेदः फलं प्रति तद्यथा
प्रभवति शुचिर्बिम्बग्राहे मणिर्न मृदां चयः ॥

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

vitarati guruḥ prājñe vidyāṃ yathaiva tathā jaḍe
na tu khalu tayorjñāne śaktiṃ karotyapahanti vā |
bhavati ca punarbhūyānbhedaḥ phalaṃ prati tadyathā
prabhavati śucirbimbagrāhe maṇirna mṛdāṃ cayaḥ ||

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ವಿತರತಿ ಗುರುಃ (वितरति गुरुः, vitarati guruḥ) = ಗುರು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ (the teacher gives out)
ಪ್ರಾಜ್ಞೇ (प्राज्ञे, prājñe) = ಬುದ್ಧಿವಂತನಲ್ಲಿ (to the bright pupil)
ವಿದ್ಯಾಮ್ (विद्याम्, vidyām) = ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು (learning)
ಯಥೈವ ತಥಾ (यथैव तथा, yathaiva tathā) = ಹೇಗೆ ಹಾಗೆಯೇ (just so, exactly as)
ಜಡೇ (जडे, jaḍe) = ಮಂದನಲ್ಲಿ (to the dull one)
ನ ತು ಖಲು (न तु खलु, na tu khalu) = ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ (but certainly he does not)
ತಯೋಃ (तयोः, tayoḥ) = ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ (in those two)
ಜ್ಞಾನೇ ಶಕ್ತಿಮ್ (ज्ञाने शक्तिम्, jñāne śaktim) = ತಿಳಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು (the capacity for knowing)
ಕರೋತಿ (करोति, karoti) = ಮಾಡುತ್ತಾನೆ (create)
ಅಪಹನ್ತಿ ವಾ (अपहन्ति वा, apahanti vā) = ಅಥವಾ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ (or destroy)
ಭವತಿ ಚ ಪುನಃ (भवति च पुनः, bhavati ca punaḥ) = ಆದರೂ ಆಗುತ್ತದೆ (and yet there comes to be)
ಭೂಯಾನ್ ಭೇದಃ (भूयान् भेदः, bhūyān bhedaḥ) = ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸ (a great difference)
ಫಲಂ ಪ್ರತಿ (फलं प्रति, phalaṃ prati) = ಫಲದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ (as to the fruit)
ತದ್ ಯಥಾ (तद् यथा, tad yathā) = ಅದು ಹೀಗೆ (and it is like this)
ಪ್ರಭವತಿ (प्रभवति, prabhavati) = ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ (is able)
ಶುಚಿರ್ಬಿಮ್ಬಗ್ರಾಹೇ ಮಣಿಃ (शुचिर्बिम्बग्राहे मणिः, śucirbimbagrāhe maṇiḥ) = ಶುಭ್ರವಾದ ಮಣಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ (a clear jewel, in taking a reflection)
ನ ಮೃದಾಂ ಚಯಃ (न मृदां चयः, na mṛdāṃ cayaḥ) = ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಅಲ್ಲ (a heap of clay is not)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಗುರು ಬುದ್ಧಿವಂತನಿಗೆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೋ ಮಂದನಿಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಕಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಫಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೀಗೆ: ಶುಭ್ರವಾದ ಮಣಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದು, ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಹಿಡಿಯಲಾರದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The teacher gives learning to the dull pupil exactly as he gives it to the bright one. He neither creates nor destroys the capacity for knowing in either of them. And yet a great difference comes to be as to the fruit. It is like this: a clear jewel is able to take a reflection, a heap of clay is not.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಶ್ಲೋಕದ ನಿಜವಾದ ಮಾತು ಎರಡನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಶಕ್ತಿಂ ಕರೋತಿ ಅಪಹನ್ತಿ ವಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗುರು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ, ಕಳೆಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಎಂದರೆ ಗುರುವನ್ನು ಹೊಗಳುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ದೂರುವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಅವನ ಕೆಲಸದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

The real statement of the verse is in its second line. Saktim karoti apahanti va says plainly, in both directions, that the teacher neither creates the capacity nor takes it away. So the verse is neither praising the teacher nor blaming him. It is marking the boundary of his work.

ಬಿಂಬಗ್ರಾಹ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಮಣಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಬೆಲೆಯಲ್ಲ, ಶುಚಿತ್ವ. ಶುಚಿ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶುಭ್ರ, ಒಳಗೆ ಕಲಕಿಲ್ಲದ್ದು. ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಗೆ ಬೆಳಕು ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

The image of bimbagraha is worth noticing. The jewel does not make the reflection, it takes it. What taking requires is not costliness but clearness. Suci here means clean, unclouded within. Light falls on the heap of clay as well, but nothing appears in it.

ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿ ಎಂಬುದು ಕಠಿಣವಾದ ಮಾತು. ಆದರೆ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೆಟ್ಟದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಒಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ, ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ, ಅದು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.

A heap of clay is a hard thing to be called. But the verse does not say the clay is bad. It says only that for this one job, taking a reflection, it will not serve.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 41. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 41. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಪಾಠ ಹೇಳುವವರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಸಮಾಧಾನವೂ ಹೌದು, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಹೌದು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ನಮ್ಮ ಕೆಲಸ. ಫಲ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮಾಡಿದರೆ ಆ ನೆಪವೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

For anyone who teaches this is both a consolation and a warning. Giving the same thing to all is our work. That the fruit be the same in all is not in our hands. But if we are partial in the giving, even that excuse is gone.

ಇನ್ನೊಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೂ ಬೇಕು. ಜಡ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಒಮ್ಮೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಲಿಯುವವರು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲಾಗದವರು ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಶ್ಲೋಕ ಕೊಡುವ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೋಮಾರಿತನಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದು.

One more caution is needed. Once the label of jada is fixed on someone it does not come off easily. A slow learner and someone who cannot learn are not the same. The boundary the verse draws should not be used as cover for giving up early.