ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನ ಮಾವಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಂತೆಯೇ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಮರ ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥ ಆರು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಇಟ್ಟು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವೃಕ್ಷಂ ಕ್ಷೀಣಫಲಂ ತ್ಯಜಂತಿ ವಿಹಗಾಃ ಶುಷ್ಕಂ ಸರಃ ಸಾರಸಾ ನಿರ್ದ್ರವ್ಯಂ ಪುರುಷಂ ತ್ಯಜಂತಿ ಗಣಿಕಾ ಭ್ರಷ್ಟಂ ನೃಪಂ ಮಂತ್ರಿಣಃ
ಪುಷ್ಪಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ತ್ಯಜಂತಿ ಮಧುಪಾ ದಗ್ಧಂ ವನಾಂತಂ ಮೃಗಾಃ ಸರ್ವಃ ಕಾರ್ಯವಶಾಜ್ಜನೋಽಭಿರಮತೇ ತತ್ಕಸ್ಯ ಕೋ ವಲ್ಲಭಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
वृक्षं क्षीणफलं त्यजन्ति विहगाः शुष्कं सरः सारसा निर्द्रव्यं पुरुषं त्यजन्ति गणिका भ्रष्टं नृपं मन्त्रिणः
पुष्पं पर्युषितं त्यजन्ति मधुपा दग्धं वनान्तं मृगाः सर्वः कार्यवशाज्जनोऽभिरमते तत्कस्य को वल्लभः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vṛkṣaṃ kṣīṇaphalaṃ tyajanti vihagāḥ śuṣkaṃ saraḥ sārasā nirdravyaṃ puruṣaṃ tyajanti gaṇikā bhraṣṭaṃ nṛpaṃ mantriṇaḥ
puṣpaṃ paryuṣitaṃ tyajanti madhupā dagdhaṃ vanāntaṃ mṛgāḥ sarvaḥ kāryavaśājjano’bhiramate tatkasya ko vallabhaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವೃಕ್ಷಂ ಕ್ಷೀಣಫಲಂ (वृक्षं क्षीणफलं, vṛkṣaṃ kṣīṇaphalaṃ) = ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮರವನ್ನು (a tree whose fruit has dwindled)
- ತ್ಯಜಂತಿ (त्यजन्ति, tyajanti) = ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ (they leave)
- ವಿಹಗಾಃ (विहगाः, vihagāḥ) = ಹಕ್ಕಿಗಳು (birds)
- ಶುಷ್ಕಂ ಸರಃ (शुष्कं सरः, śuṣkaṃ saraḥ) = ಒಣಗಿದ ಕೊಳವನ್ನು (a dried-up pond)
- ಸಾರಸಾ (सारसा, sārasā) = ಸಾರಸ ಪಕ್ಷಿಗಳು (cranes)
- ನಿರ್ದ್ರವ್ಯಂ ಪುರುಷಂ (निर्द्रव्यं पुरुषं, nirdravyaṃ puruṣaṃ) = ಹಣವಿಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು (a man without money)
- ತ್ಯಜಂತಿ (त्यजन्ति, tyajanti) = ಬಿಡುತ್ತಾರೆ (they leave)
- ಗಣಿಕಾ (गणिका, gaṇikā) = ಗಣಿಕೆಯರು, ವೇಶ್ಯೆಯರು (courtesans)
- ಭ್ರಷ್ಟಂ ನೃಪಂ (भ्रष್ಟं नृपं, bhraṣa್ಟṃ nṛpaṃ) = ಪದವಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜನನ್ನು (a king fallen from his place)
- ಮಂತ್ರಿಣಃ (मन्त्रिणः, mantriṇaḥ) = ಮಂತ್ರಿಗಳು (ministers)
- ಪುಷ್ಪಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ (पुष्पं पर्युषितं, puṣpaṃ paryuṣitaṃ) = ಬಾಡಿದ, ಹಳಸಿದ ಹೂವನ್ನು (a stale flower)
- ತ್ಯಜಂತಿ (त्यजन्ति, tyajanti) = ಬಿಡುತ್ತವೆ (they leave)
- ಮಧುಪಾ (मधुपा, madhupā) = ದುಂಬಿಗಳು (bees)
- ದಗ್ಧಂ ವನಾಂತಂ (दग्धं वनान्तं, dagdhaṃ vanāntaṃ) = ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವನ್ನು (a burnt stretch of forest)
- ಮೃಗಾಃ (मृगाः, mṛgāḥ) = ಜಿಂಕೆಗಳು (deer)
- ಸರ್ವಃ (सर्वः, sarvaḥ) = ಎಲ್ಲರೂ (everyone)
- ಕಾರ್ಯವಶಾಜ್ಜನೋಽಭಿರಮತೇ (कार्यवशाज्जनोऽभिरमते, kāryavaśājjano’bhiramate) = ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಜನ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ (ಕಾರ್ಯವಶಾತ್ ಜನಃ ಅಭಿರಮತೇ) (people are fond of one another only for the sake of their own purpose)
- ತತ್ (तत्, tat) = ಹಾಗಾದರೆ (then)
- ಕಸ್ಯ (कस्य, kasya) = ಯಾರಿಗೆ (to whom)
- ಕಃ (कः, kaḥ) = ಯಾರು (who)
- ವಲ್ಲಭಃ (वल्लभः, vallabhaḥ) = ಪ್ರಿಯ (dear)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಹಣ್ಣು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮರವನ್ನು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಒಣಗಿದ ಕೊಳವನ್ನು ಸಾರಸಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಹಣವಿಲ್ಲದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಗಣಿಕೆಯರು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪದವಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜನನ್ನು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾಡಿದ ಹೂವನ್ನು ದುಂಬಿಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಕಾಡಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಜಿಂಕೆಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಯಾರು ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರಿಯ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
Birds leave a tree whose fruit has dwindled. Cranes leave a dried-up pond. Courtesans leave a man who has no money. Ministers leave a king who has fallen from his place. Bees leave a stale flower. Deer leave a burnt stretch of forest. Everyone is fond of another only for the sake of his own purpose. So who, after all, is truly dear to whom.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಆರು ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕೃತಿಯ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಎರಡು ಮನುಷ್ಯರ ಸಂಬಂಧಗಳು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸಹಜ. ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಮನುಷ್ಯರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅದೂ ಸಹಜವೇ ಎಂಬಂತೆ ತೋರಿಸುವುದು ಪದ್ಯದ ಚುರುಕು.
Four of the six examples are scenes from nature and two are human relationships. In nature this is natural. The sting of the verse is to place human attachment right beside it, as if it were just as natural.
ಕಾರ್ಯವಶ ಎಂದರೆ ಕೆಲಸದ ಅಧೀನ, ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಜನದ ಕಾರಣ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ತತ್ಕಸ್ಯ ಕೋ ವಲ್ಲಭಃ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯ ಯಾರನ್ನೂ ಬೈಯುವುದಿಲ್ಲ, ಜಗತ್ತಿನ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Karyavasha means being under the sway of a purpose, that is, acting for one’s own use. The last line states its conclusion as a question, tatkasya ko vallabhah. The verse does not scold anyone, it describes the way of the world.
ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನುಸ್ವಾರ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗದ ಗುರುತುಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಅಕ್ಷರಗಳು ನಮ್ಮ ಪಾಠದಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಮಸುಕಾದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಓದಿದ್ದೇವೆ.
On this page of the printed book some anusvara and visarga marks are faint. The letters are the same as in our text. We have read the faint marks in the way the grammar requires.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 178. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 178. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿರಿಯರ ಸುತ್ತ ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನಿವೃತ್ತರಾದ ಮೇಲೆ ಆ ಗುಂಪು ಕರಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಆಗುವುದು ಎಂದು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಆ ಕಹಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
In a hospital, people gather round whoever holds the power. After retirement the crowd thins. If we know beforehand that this is how it goes, the bitterness is less.
ಇದನ್ನು ಓದಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಸ್ವಾರ್ಥವೇ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಪದ್ಯ ಹೇಳುವುದು ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬರುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ. ಲಾಭ ಹೋದಾಗಲೂ ಉಳಿಯುವವರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಅವರನ್ನು ಜೋಪಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿವೇಕ.
There is no need to conclude from this that every bond is selfish. The verse speaks only of those who come for gain. If we find people who stay when the gain is gone, it is wise to look after them.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ