ಒಬ್ಬ ರೋಗಿ ಹತ್ತು ವೈದ್ಯರನ್ನು ಕಂಡು ಕೊನೆಗೆ ಒಬ್ಬರ ಬಳಿಯೇ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಯಾಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಅವನಿಗೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಆ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲದ ನಂಟನ್ನೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕವಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ವ್ಯತಿಷಜತಿ ಪದಾರ್ಥಾನಾಂತರಃ ಕೋಽಪಿ ಹೇತುರ್ನ ಖಲು ಬಹಿರುಪಾಧೀನ್ಪ್ರೀತಯಃ ಸಂಶ್ರಯಂತೇ
ವಿಕಸತಿ ಹಿ ಪತಂಗಸ್ಯೋದಯೇ ಪುಂಡರೀಕಂ ದ್ರವತಿ ಚ ಹಿಮರಶ್ಮಾವುದ್ಗತೇ ಚಂದ್ರಕಾಂತಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
व्यतिषजति पदार्थानान्तरः कोऽपि हेतुर्न खलु बहिरुपाधीन्प्रीतयः संश्रयन्ते
विकसति हि पतङ्गस्योदये पुण्डरीकं द्रवति च हिमरश्मावुद्गते चन्द्रकान्तः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
vyatiṣajati padārthānāntaraḥ ko’pi heturna khalu bahirupādhīnprītayaḥ saṃśrayante
vikasati hi pataṅgasyodaye puṇḍarīkaṃ dravati ca himaraśmāvudgate candrakāntaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ವ್ಯತಿಷಜತಿ (व्यतिषजति, vyatiṣajati) = ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ (binds together)
- ಪದಾರ್ಥಾನಾಂತರಃ (पदार्थानान्तरः, padārthānāntaraḥ) = ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಒಳಗಿನದು (ಪದಾರ್ಥಾನ್ ಆಂತರಃ) (things, the inner one (padarthan antarah))
- ಕೋಽಪಿ (कोऽपि, ko’pi) = ಯಾವುದೋ ಒಂದು (some)
- ಹೇತುರ್ನ (हेतुर्न, heturna) = ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲ (ಹೇತುಃ ನ) (cause, not (hetuh na))
- ಖಲು (खलु, khalu) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
- ಬಹಿರುಪಾಧೀನ್ಪ್ರೀತಯಃ (बहिरुपाधीन्प्रीतयः, bahirupādhīnprītayaḥ) = ಹೊರಗಿನ ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು, ಪ್ರೀತಿಗಳು (ಬಹಿಃ ಉಪಾಧೀನ್ ಪ್ರೀತಯಃ) (outer conditions, affections (bahih upadhin pritayah))
- ಸಂಶ್ರಯಂತೇ (संश्रयन्ते, saṃśrayante) = ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ (depend on)
- ವಿಕಸತಿ (विकसति, vikasati) = ಅರಳುತ್ತದೆ (opens)
- ಹಿ (हि, hi) = ಏಕೆಂದರೆ (for)
- ಪತಂಗಸ್ಯೋದಯೇ (पतङ्गस्योदये, pataṅgasyodaye) = ಸೂರ್ಯನ ಉದಯದಲ್ಲಿ (ಪತಂಗಸ್ಯ ಉದಯೇ) (at the rising of the sun (patangasya udaye))
- ಪುಂಡರೀಕಂ (पुण्डरीकं, puṇḍarīkaṃ) = ತಾವರೆ (the lotus)
- ದ್ರವತಿ (द्रवति, dravati) = ಕರಗುತ್ತದೆ (melts)
- ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
- ಹಿಮರಶ್ಮಾವುದ್ಗತೇ (हिमरश्मावुद्गते, himaraśmāvudgate) = ತಣ್ಣನೆಯ ಕಿರಣದ ಚಂದ್ರ ಉದಯಿಸಿದಾಗ (ಹಿಮರಶ್ಮೌ ಉದ್ಗತೇ) (when the cool-rayed moon has risen (himarasmau udgate))
- ಚಂದ್ರಕಾಂತಃ (चन्द्रकान्तः, candrakāntaḥ) = ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಮಣಿ (the moonstone)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವುದು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಒಳಗಿನ ಕಾರಣ. ಪ್ರೀತಿ ಹೊರಗಿನ ಉಪಾಧಿಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ತಾವರೆ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರ ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಮಣಿ ಕರಗುತ್ತದೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
It is some inner cause that binds things together. Affection does not rest on outer conditions. When the sun rises the lotus opens. When the moon rises the moonstone melts.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಪತಂಗ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ಹಿಮರಶ್ಮಿ ಎಂದರೆ ತಣ್ಣನೆಯ ಕಿರಣದವನು, ಅಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಉಪಾಧಿ ಎಂದರೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದು ಸೇರಿದ ಸಂಗತಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರೂಪ, ಸಂಪತ್ತು, ಪದವಿ.
Patanga here means the sun, and himarashmi, the cool-rayed one, means the moon. Upadhi means something added from outside, such as looks, wealth or rank.
ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಮಣಿ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಬಿದ್ದಾಗ ನೀರು ಸುರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಾವ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಇದು ಕವಿಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಚಿತ್ರ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲ.
It is a poetic convention that the moonstone sheds water when moonlight falls on it. It is an image handed down among poets, not a scientific statement.
ಇದೇ ಭಾವದ ಶ್ಲೋಕ ಭವಭೂತಿಯ ಉತ್ತರರಾಮಚರಿತ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಯಾವ ಮೂಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ.
A verse of this very thought is widely said to be in the play Uttararamacarita by Bhavabhuti. This book names no source.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 176. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 176. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಒಂದೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಾತಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಪದವಿ ಅಥವಾ ಅನುಭವ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
In one classroom we have seen students respond to one teacher in a special way. Degrees or experience do not fully explain it.
ಒಳಗಿನ ಕಾರಣ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಬಿಡಬಾರದು. ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿಯಂಥ ತೀರ್ಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
Calling something an inner cause should not become a way to skip explanation. In decisions such as selection and hiring, outer reasons must be examined too.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ