ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪರದೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ, ನೆಲಕ್ಕೆ ನೀರು ಚಿಮುಕಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬಿಸಿ ತಡೆಯಲು ಎಲ್ಲರೂ ಏನಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜನ ಪ್ರತಾಪದ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ವಿಶ್ವವೇ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದೆ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ, ಭೂಮಿ, ಸೂರ್ಯ ತಮ್ಮದೇ ದಾರಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ಇದೊಂದು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಯುಷ್ಮತ್ಪ್ರೌಢತರಪ್ರತಾಪತಪನಜ್ವಾಲಾವಲೀವ್ಯಾಕುಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೇ ಮಧುಸೂದನೋಽಹಿಶಯನೇ ಶೇತೇ ಪಯಃಸಾಗರೇ
ಶಂಭುರ್ಜಹ್ನುಸುತಾಂ ದಧಾತಿ ಶಿರಸಾ ಭೂಮಿಸ್ತುಷಾರಾಚಲಂ ತಾಪವ್ಯಾಕುಲಿತಃ ಪತತ್ಯತಿತರಾಂ ಭಾನುಃಸಮುದ್ರೇ ಮುಹುಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
युष्मत्प्रौढतरप्रतापतपनज्वालावलीव्याकुले ब्रह्माण्डे मधुसूदनोऽहिशयने शेते पयःसागरे
शंभुर्जह्नुसुतां दधाति शिरसा भूमिस्तुषाराचलं तापव्याकुलितः पतत्यतितरां भानुःसमुद्रे मुहुः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
yuṣmatprauḍhatarapratāpatapanajvālāvalīvyākule brahmāṇḍe madhusūdano’hiśayane śete payaḥsāgare
śaṃbhurjahnusutāṃ dadhāti śirasā bhūmistuṣārācalaṃ tāpavyākulitaḥ patatyatitarāṃ bhānuḥsamudre muhuḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಯುಷ್ಮತ್ಪ್ರೌಢತರಪ್ರತಾಪತಪನಜ್ವಾಲಾವಲೀವ್ಯಾಕುಲೇ (युष्मत्प्रौढतरप्रतापतपनज्वालावलीव्याकुले, yuṣmatprauḍhatarapratāpatapanajvālāvalīvyākule) = ನಿನ್ನ ಅತಿ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಾಪ ಸೂರ್ಯನ ಜ್ವಾಲೆಯ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿರುವ (ಯುಷ್ಮತ್ ಪ್ರೌಢತರ ಪ್ರತಾಪ ತಪನ ಜ್ವಾಲಾವಲೀ ವ್ಯಾಕುಲೇ) (troubled by the rows of flame of the very mighty sun of your prowess)
- ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೇ (ब्रह्माण्डे, brahmāṇḍe) = ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ (in the universe)
- ಮಧುಸೂದನೋಽಹಿಶಯನೇ (मधुसूदनोऽहिशयने, madhusūdano’hiśayane) = ವಿಷ್ಣು ಹಾವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ (ಮಧುಸೂದನಃ ಅಹಿಶಯನೇ) (Madhusudana on the serpent-bed)
- ಶೇತೇ (शेते, śete) = ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ (sleeps)
- ಪಯಃಸಾಗರೇ (पयःसागरे, payaḥsāgare) = ಹಾಲಿನ ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ (in the sea of milk)
- ಶಂಭುರ್ಜಹ್ನುಸುತಾಂ (शंभुर्जह्नुसुतां, śaṃbhurjahnusutāṃ) = ಶಿವ ಜಹ್ನುವಿನ ಮಗಳಾದ ಗಂಗೆಯನ್ನು (ಶಂಭುಃ ಜಹ್ನುಸುತಾಂ) (Shiva, Jahnu’s daughter Ganga)
- ದಧಾತಿ (दधाति, dadhāti) = ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ (bears)
- ಶಿರಸಾ (शिरसा, śirasā) = ತಲೆಯಿಂದ (on his head)
- ಭೂಮಿಸ್ತುಷಾರಾಚಲಂ (भूमिस्तुषाराचलं, bhūmistuṣārācalaṃ) = ಭೂಮಿ ಹಿಮಗಿರಿಯನ್ನು (ಭೂಮಿಃ ತುಷಾರಾಚಲಂ) (the Earth, the snow mountain)
- ತಾಪವ್ಯಾಕುಲಿತಃ (तापव्याकुलितः, tāpavyākulitaḥ) = ತಾಪದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು (ತಾಪ ವ್ಯಾಕುಲಿತಃ) (distressed by the heat)
- ಪತತ್ಯತಿತರಾಂ (पतत्यतितरां, patatyatitarāṃ) = ಬಹಳ ಆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ (ಪತತಿ ಅತಿತರಾಂ) (falls very deep)
- ಭಾನುಃಸಮುದ್ರೇ (भानुःसमुद्रे, bhānuḥsamudre) = ಸೂರ್ಯ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ (ಭಾನುಃ ಸಮುದ್ರೇ) (the sun, into the sea)
- ಮುಹುಃ (मुहुः, muhuḥ) = ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ (again and again)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ನಿನ್ನ ಅತಿ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಾಪ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯನ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಸಾಲಿನಿಂದ ವಿಶ್ವ ಕಂಗೆಟ್ಟಿರುವಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಲಿನ ಕಡಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ. ಶಿವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭೂಮಿ ಹಿಮಗಿರಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದೆ. ಸೂರ್ಯ ತಾಪದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
While the universe is troubled by the rows of flame of the very mighty sun of your prowess, Vishnu sleeps on his serpent-bed in the sea of milk. Shiva bears Ganga on his head. The Earth bears the snow mountain. And the sun, distressed by the heat, falls again and again deep into the sea.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ. ಕವಿ ಹೇಳುವ ನಾಲ್ಕೂ ಚಿತ್ರಗಳು ತಂಪನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಚಿತ್ರಗಳು. ಭೂಮಿ ಹಿಮಗಿರಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಪದ ದಧಾತಿ ಎರಡನೆಯ ವಾಕ್ಯದ ಎರಡೂ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ.
This is a poetic fancy. All four pictures the poet gives are pictures of seeking coolness. We have read the verb dadhati as serving both parts of the second line, so the Earth bears the snow mountain.
ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ಚಮತ್ಕಾರದ್ದು. ಪ್ರತಿ ಸಂಜೆ ಸೂರ್ಯ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ನೋಡಿದ್ದೇವೆ. ಕವಿ ಅದನ್ನು ರಾಜನ ತಾಪ ತಡೆಯಲಾಗದೆ ಸೂರ್ಯ ನೀರಿಗೆ ಹಾರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಾಪ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ನಿಜವಾದ ಸೂರ್ಯನೂ ಸೋತ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಚುಚ್ಚು.
The last picture is the clever one. We have all seen the sun sink into the sea each evening. The poet explains it as the sun leaping into the water, unable to bear the king’s heat. The sting is that the real sun loses to the prowess-sun.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 134. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 134. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮದೇ ತಂಪಿನ ಜಾಗ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಒತ್ತಡ ತುಂಬಿದ ಕೆಲಸದ ವಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲೆ ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.
When the heat rises, each one looks for a cool place of his own. In a pressured ward one may notice how each person finds a corner of rest.
ಒಬ್ಬನ ತೀವ್ರತೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಓಡಿಸುವಂತಿದ್ದರೆ ಅದು ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವೋ ಎಂದು ಇಂದಿನ ಓದುಗ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ತಂಡವನ್ನು ನಡೆಸುವವನು ಬಿಸಿಯೋ ತಂಪೋ ಎಂಬುದು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
If one person’s intensity makes everyone run, today’s reader may ask whether it deserves praise. Whether one who leads a team is heat or coolness is a question worth thinking about.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.





ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ