ಉತ್ಪನ್ನಾ ಏಕಾದಶಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಮಾಂತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಬಹುಳ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿ. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಿಂದ ಮಾಸ ಆರಂಭಿಸುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪಂಚಾಂಗಗಳು ಇದೇ ದಿನವನ್ನು ಮಾರ್ಗಶಿರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಏಕಾದಶಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಏಕಾದಶಿ: ಆಚರಣೆಯೇ ಆರಂಭವಾದ ದಿನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಕಥೆ
ಈ ಕಥೆ ಭವಿಷ್ಯೋತ್ತರ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿದೆ, ವೈಷ್ಣವ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ. ಮುರ ಎಂಬ ಅಸುರನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀ ಹುಟ್ಟಿ ಮುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಳು. ಏಕಾದಶಿ ತಿಥಿಯಂದು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಅವಳಿಗೆ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಟ್ಟು, ಅವಳು ಕೇಳಿದ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ: ತನ್ನ ದಿನದಂದು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದವರು ಪಾಪಮುಕ್ತರಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಸೇರಬೇಕು ಎಂದು. ಉತ್ಪನ್ನಾ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿದವಳು; ಈ ದಿನ ಅವಳ ಜನ್ಮದಿನ.
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಇದ್ದದ್ದು ಇದ್ದಂತೆ ನೋಡುವುದೇ ಸರಿ. ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ತಿಥಿಯನ್ನು ಏಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಮೇಲೆ ಕೊಟ್ಟ ವಿವರಣೆ ಅದು. ಪುರಾಣ ಅದನ್ನು ಚರಿತ್ರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕಥೆ ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ವ್ರತ ಆರಂಭಿಸುವ ದಿನ
ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೇ, ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಏಕಾದಶಿ ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವರು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುವುದು ಉತ್ಪನ್ನಾ ಏಕಾದಶಿಯಂದು. ಕೆಲವರು ಗುರುಗಳ ಬಳಿ ಅಥವಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮನೆಯ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಷ್ಟು ವರ್ಷ ಎಂದು ಮಿತಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮ ಇಲ್ಲ; ಬೇರೆ ಏಕಾದಶಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದವರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೆಸರಿಸುವುದು ಈ ದಿನವನ್ನೇ.
ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ
ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪೂಜೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ವಿಶೇಷ ಆಹಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಚರಣೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಉಪವಾಸದ ನಿಯಮ, ಪಾರಣೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಧ ಏಕಾದಶಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಕಾದಶಿ ಲೇಖನದಲ್ಲಿವೆ.
Utpanna Ekadashi is the eleventh tithi of the dark fortnight of Kartika in the amanta reckoning followed in Karnataka. North Indian almanacs, which begin the month at the full moon, place the same day in Margashirsha and list it under that name. It is the ekadashi about the ekadashis: the day on which the observance itself is said to have begun.
The origin story
The account is given in the Bhavishyottara Purana and repeated in the Vaishnava compendia. The asura Mura could not be brought down in the ordinary way, and when Vishnu withdrew to rest, a woman arose from his body, fought Mura and destroyed him. Vishnu named her Ekadashi, since she had come forth on that tithi, and granted the boon she asked for: that whoever kept a fast on her day should be freed of sin and should come to him. Utpanna means arisen, or born, and the day is her birth.
The story is best taken for what it is, an explanation offered after the fact for why one tithi in each fortnight is set apart. It does the work that founding stories do everywhere, and the puranas tell it as narrative rather than as record.
Why this one is chosen to begin with
Because of that story, Utpanna is the day on which a person who means to keep ekadashi for life traditionally takes the vow. A sankalpa is made and the observance runs from it. Some take it at the hands of a guru or in a temple; in Karnataka the more usual thing is a sankalpa made at home before the household deity, sometimes with the resolve limited to a stated number of years rather than to a lifetime. There is no rule that it must be begun here, and someone who begins on another ekadashi has done nothing wrong, but this is the day the manuals name.
In practice
Apart from the sankalpa there is nothing peculiar to the day. No separate puja, no particular food, no public observance in Karnataka. The rules of the fast, the parana and the viddha question are in the general post on ekadashi.