ನ ವಿಮೋಚಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಃ: ಕ್ಷಮೆ ಬಿಡದ ಹಿರಿಯ ಮತ್ತು ಮಂದರಗಿರಿ

ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಈ ಅಜ್ಜ ಯಾವತ್ತೂ ಕೋಪಗೊಂಡದ್ದನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿಲ್ಲ ಎಂದು. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ತುಂಬಾ ಪೀಡಿಸಬೇಡಿ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಎಚ್ಚರಿಸುವುದೂ ಉಂಟು.

ಆ ಎರಡೂ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಉಪಮೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಪದ್ಯ, ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಂದರ ಪರ್ವತದ ಚಿತ್ರ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 132 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 132

ವಿಷಯ: ಕ್ಷಮೆಯ ಎಲ್ಲೆ · The limit of forbearance

ಛಂದಸ್ಸು: ಆರ್ಯಾ · Arya

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ನ ವಿಮೋಚಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಃ ಕ್ಷಮಾಂ ಮಹಾನ್ಮೋಚಿತೋ ಯದಿ ಕಥಂಚಿತ್
ಮಂದರಗಿರಿರಿವ ಹಿ ತಲಂ ನಿವರ್ತತೇ ನ ತು ಸ ಸಮವಾಪ್ಯ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

न विमोचयितुं शक्यः क्षमां महान्मोचितो यदि कथंचित्
मन्दरगिरिरिव हि तलं निवर्तते न तु स समवाप्य

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

na vimocayituṃ śakyaḥ kṣamāṃ mahānmocito yadi kathaṃcit
mandaragiririva hi talaṃ nivartate na tu sa samavāpya

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ನ (न, na) = ಇಲ್ಲ (not)
ವಿಮೋಚಯಿತುಂ (विमोचयितुं, vimocayituṃ) = ಬಿಡಿಸಲು (to make give up)
ಶಕ್ಯಃ (शक्यः, śakyaḥ) = ಸಾಧ್ಯ (is he able)
ಕ್ಷಮಾಂ (क्षमां, kṣamāṃ) = ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು (forbearance)
ಮಹಾನ್ಮೋಚಿತೋ (महान्मोचितो, mahānmocito) = ಹಿರಿಯನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರೆ (the great one, if made to let go)
ಯದಿ (यदि, yadi) = ಒಂದು ವೇಳೆ (if)
ಕಥಂಚಿತ್ (कथंचित्, kathaṃcit) = ಹೇಗೋ ಹೇಗೋ (somehow)
ಮಂದರಗಿರಿರಿವ (मन्दरगिरिरिव, mandaragiririva) = ಮಂದರ ಪರ್ವತದಂತೆ (like Mount Mandara)
ಹಿ (हि, hi) = ನಿಜವಾಗಿ (indeed)
ತಲಂ (तलं, talaṃ) = ತಳವನ್ನು (the bottom)
ನಿವರ್ತತೇ (निवर्तते, nivartate) = ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ (turns back)
ನ ತು (न तु, na tu) = ಇಲ್ಲ (but not)
ಸ (स, sa) = ಅವನು (he)
ಸಮವಾಪ್ಯ (समवाप्य, samavāpya) = ತಲುಪಿ (having reached)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಹಿರಿಯನನ್ನು ಕ್ಷಮೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೇಗೋ ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಿಡಿಸಿದರೆ, ಮಂದರ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅವನು ತಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

A great man cannot easily be made to give up forbearance. If somehow he is made to, then like Mount Mandara, once he has reached the bottom he does not turn back. This is the natural way to read it.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಈ ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ಅರ್ಥ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಪುಸ್ತಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾದ ಓದನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ.

The sense of the second line is a little uncertain. We have kept the printed reading and given the most natural sense.

ಕ್ಷಮಾ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಎರಡೂ ಅರ್ಥ. ಮಂದರ ಪರ್ವತ ಸಮುದ್ರಮಥನದಲ್ಲಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಮುಳುಗಿದ ಕಥೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.

The word kshama means both forbearance and the earth. The story of Mount Mandara sinking down during the churning of the ocean seems to be recalled here.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 48. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 48. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಿಸುವ ಶಾಂತ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅವರ ಮೌನದಿಂದ ಅಳೆಯಬಾರದು. ತಾಳ್ಮೆ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಎಲ್ಲೆ ಇದೆ.

We should not measure calm and tolerant people by their silence. Patience is not weakness, and it too has a limit.

ಇದು ಸಹನೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸದಲ್ಲೂ ಶಾಂತರಾದವರ ತಾಳ್ಮೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಎಂದು ಓದಬಹುದು.

This is not a licence to test anyone’s patience. It can be read as a caution to respect the patience of calm people at home and at work.