ಗುಣೋಽಪಿ ನೂನಂ ದೋಷಾಯ: ವ್ಯಾಕರಣದ ಚಮತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಖಲ ಸಾಧು

ಒಂದೇ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಇಬ್ಬರು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಒಂದೇ, ಆದರೆ ಅದು ಸಿಕ್ಕ ದೇಹ ಬೇರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅದೇ ಮಾತನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಶ್ಲೇಷದ ಆಟ ಇರುವ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 51 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 51

ವಿಷಯ: ಒಂದೇ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಎರಡು ದಾರಿ · One strengthening, two roads

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಗುಣೋಽಪಿ ನೂನಂ ದೋಷಾಯ ದುಷಿಧಾತೋಃ ಖಲಸ್ಯ ಚ
ಸನ್ಮಾರ್ಗಸಿದ್ಧಯೇ ವೃದ್ಧಿರ್ಮೃಜೇಃ ಸಾಧುಜನಸ್ಯ ಚ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

गुणोऽपि नूनं दोषाय दुषिधातोः खलस्य च
सन्मार्गसिद्धये वृद्धिर्मृजेः साधुजनस्य च

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

guṇo’pi nūnaṃ doṣāya duṣidhātoḥ khalasya ca
sanmārgasiddhaye vṛddhirmṛjeḥ sādhujanasya ca

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಗುಣೋಽಪಿ (गुणोऽपि, guṇo’pi) = ಗುಣವೂ (even a guna, a virtue)
ನೂನಂ (नूनं, nūnaṃ) = ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ (surely)
ದೋಷಾಯ (दोषाय, doṣāya) = ದೋಷಕ್ಕೆ (for a fault)
ದುಷಿಧಾತೋಃ (दुषिधातोः, duṣidhātoḥ) = ದುಷ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ (for the root dush)
ಖಲಸ್ಯ (खलस्य, khalasya) = ದುಷ್ಟನಿಗೆ (for the wicked)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
ಸನ್ಮಾರ್ಗಸಿದ್ಧಯೇ (सन्मार्गसिद्धये, sanmārgasiddhaye) = ಸನ್ಮಾರ್ಗದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ (for the attainment of the good path)
ವೃದ್ಧಿಃ (वृद्धिः, vṛddhiḥ) = ವೃದ್ಧಿ (vriddhi, the growth)
ಮೃಜೇಃ (मृजेः, mṛjeḥ) = ಮೃಜ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ (for the root mrij)
ಸಾಧುಜನಸ್ಯ (साधुजनस्य, sādhujanasya) = ಸಾಧುಜನನಿಗೆ (for the good person)
ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ದುಷ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಗುಣ ಬಂದರೆ ದೋಷ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದುಷ್ಟನಿಗೆ ಗುಣವೂ ದೋಷಕ್ಕೇ ಕಾರಣ. ಮೃಜ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ವೃದ್ಧಿ ಬಂದರೆ ಮಾರ್ಗ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಧುವಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗದ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

When guna is applied to the root dush, the result is dosha, a fault. So for the wicked even a virtue leads to a fault. When vriddhi is applied to the root mrij, the result is marga, a path. So for the good, growth leads to the attainment of the good path.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಇದು ಶ್ಲೇಷದ ಶ್ಲೋಕ. ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಗುಣ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿ ಎಂಬುದು ಸ್ವರವನ್ನು ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಎರಡು ಕ್ರಮಗಳ ಹೆಸರು. ಅದೇ ಪದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥ ಕೊಡುತ್ತವೆ.

This is a verse of double meaning. In Sanskrit grammar, guna and vriddhi are the names of two ways of strengthening a vowel. The same words also mean virtue and growth in ordinary speech.

ದುಷ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಗುಣ ಸೇರಿಸಿದರೆ ದೋಷ ಎಂಬ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೃಜ್ ಧಾತುವಿಗೆ ವೃದ್ಧಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬ ಪದದ ಮೂಲರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕವಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಾಕರಣ ತಿಳಿಯದವರೂ ಮುಖ್ಯ ಮಾತನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು.

Adding guna to the root dush gives the form dosha. The poet hints that adding vriddhi to the root mrij gives the base of the word marga. Even a reader without grammar can catch the main point.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 46. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 46. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಳ್ಳೆಯ ತರಬೇತಿ, ಹೊಸ ಅಧಿಕಾರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಎಲ್ಲವೂ ವಸ್ತುತಃ ತಟಸ್ಥ. ಅದು ಸಿಕ್ಕವನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅದರ ಫಲ ಅವಲಂಬಿತ ಎಂದು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

Good training, new authority and greater resources are in themselves neutral. The verse reminds us that their fruit depends on the mind that receives them.

ಇದನ್ನು ಯಾರನ್ನಾದರೂ ದುಷ್ಟ ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಎಚ್ಚರ ಇಡಲು ಬಳಸಿದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

It is not right to use this to condemn anyone as wicked. It seems more useful when kept as a check on ourselves.