ಕ್ಷಮಾ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ: ಯತಿಗೆ ಭೂಷಣ, ರಾಜನಿಗೆ ದೂಷಣ

ಕ್ಷಮಾ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ಸುಭಾಷಿತ: ಕ್ಷಮೆ ಯತಿಗೆ ಭೂಷಣ, ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜನಿಗೆ ದೂಷಣ. ಕನ್ನಡ, ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು IAST ಪಾಠ, ಪದಶಃ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ.

ಕ್ಷಮಾ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ, ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು, ಜೀವನ ಸೂತ್ರ

ಒಬ್ಬ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ತನಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಮಾಡಿದವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದರೆ ಅದು ಶೋಭೆ. ಒಬ್ಬ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಕಳ್ಳನನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಬಿಟ್ಟರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?

ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಒಂದೇ ಗುಣ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬೆಲೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ, ಸಾಮಾನ್ಯನೀತಿಃ, ಶ್ಲೋಕ 495 · Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana, General Wisdom of Conduct, verse 495

ವಿಷಯ: ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಹೊಣೆ · Forgiveness and duty

ಛಂದಸ್ಸು: ಅನುಷ್ಟುಪ್ · Anushtubh


ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಕ್ಷಮಾ ಶತ್ರೌ ಚ ಮಿತ್ರೇ ಚ ಯತೀನಾಮೇವ ಭೂಷಣಮ್
ಅಪರಾಧಿಷು ಸತ್ತ್ವೇಷು ನೃಪಾಣಾಂ ಸೈವ ದೂಷಣಮ್

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

क्षमा शत्रौ च मित्रे च यतीनामेव भूषणम्
अपराधिषु सत्त्वेषु नृपाणां सैव दूषणम्

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

kṣamā śatrau ca mitre ca yatīnāmeva bhūṣaṇam
aparādhiṣu sattveṣu nṛpāṇāṃ saiva dūṣaṇam

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

  • ಕ್ಷಮಾ (क्षमा, kṣamā) = ಕ್ಷಮೆ (forgiveness)
  • ಶತ್ರೌ (शत्रौ, śatrau) = ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ (toward an enemy)
  • ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
  • ಮಿತ್ರೇ (मित्रे, mitre) = ಮಿತ್ರನ ಮೇಲೆ (toward a friend)
  • ಚ (च, ca) = ಮತ್ತು (and)
  • ಯತೀನಾಮೇವ (यतीनामेव, yatīnāmeva) = ಯತಿಗಳಿಗೇ (ಯತೀನಾಮ್ + ಏವ) (for ascetics alone)
  • ಭೂಷಣಮ್ (भूषणम्, bhūṣaṇam) = ಆಭರಣ (an ornament)
  • ಅಪರಾಧಿಷು (अपराधिषु, aparādhiṣu) = ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದವರ ಮೇಲೆ (toward wrongdoers)
  • ಸತ್ತ್ವೇಷು (सत्त्वेषु, sattveṣu) = ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ (toward living beings)
  • ನೃಪಾಣಾಂ (नृपाणां, nṛpāṇāṃ) = ರಾಜರಿಗೆ (for kings)
  • ಸೈವ (सैव, saiva) = ಅದೇ (ಸಾ + ಏವ) (that very thing)
  • ದೂಷಣಮ್ (दूषणम्, dūṣaṇam) = ದೋಷ (a fault)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೂ ಮಿತ್ರನ ಮೇಲೂ ಕ್ಷಮೆ ತೋರಿಸುವುದು ಯತಿಗಳಿಗೇ ಭೂಷಣ. ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುವ ಅದೇ ಕ್ಷಮೆ ರಾಜರಿಗೆ ದೋಷ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Forgiveness toward enemy and friend alike is an ornament for ascetics alone. Toward living beings who have done wrong, that very forgiveness is a fault in kings.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಯತಿ ಎಂದರೆ ಸಂಯಮದಿಂದ ಬದುಕುವ ಸಂನ್ಯಾಸಿ. ಅವನಿಗೆ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹೊಣೆ ಇಲ್ಲ. ರಾಜನಿಗೆ ಆ ಹೊಣೆ ಇದೆ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.

A yati is an ascetic living in restraint. He carries no duty to protect society, while a king does, and that is the difference the verse rests on.

ಭೂಷಣ ಎಂದರೆ ಆಭರಣ, ದೂಷಣ ಎಂದರೆ ದೋಷ. ಈ ಎರಡು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ, ಈ ಧ್ವನಿಯ ಆಟ ಕವಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು.

Bhushana means ornament and dushana means fault. Only the first letter differs, a sound play the poet seems to enjoy.

ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರೇ ಎಂದಿದೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರೇ ಎಂದಿತ್ತು. ನಾವು ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇವೆ.

The printed book reads mitre, where the digital text had maitre. We have followed the print.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 164. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 164. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಒಂದು ಗುಣದ ಬೆಲೆ ಅದನ್ನು ತೋರುವವನ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗಿ ನಮ್ಮೊಡನೆ ಕಠಿಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡರೆ ಸಹಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯ ತಪ್ಪನ್ನು ನಾವು ಮೌನವಾಗಿ ಬಿಡಬಾರದು.

The worth of a virtue depends on the duty of the one who shows it. We may bear a patient’s harshness toward us. But we should not quietly let pass a colleague’s error that harms others.

ಕ್ಷಮೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ ಎಂದು ಇದರಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಹೊಣೆ ಯಾವುದು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಕ್ಷಮಿಸಲು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.

We need not conclude that forgiveness is bad. The verse asks us to think about whose duty is whose before we forgive.


ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರದ ಸುಭಾಷಿತಗಳು, ಪುಸ್ತಕದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನಗಳು

Fine sayings from the Subhashitaratnabhandagara, in the order of the book

ಸುಭಾಷಿತ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ: ಬದುಕನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ನುಡಿಗನ್ನಡಿ

For an introduction to what a subhashita is: our opening essay


ಹೊಸ ಬರಹ ಬಂದಾಗ ತಿಳಿಯಿರಿ

ಅನಗತ್ಯ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿವರಕ್ಕೆ ಗೌಪ್ಯತಾ ನೀತಿ ನೋಡಿ.

ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.

ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ

ನಿಮ್ಮ ಇಮೇಲ್ ವಿಳಾಸ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ * ಗುರುತಿದೆ


ಮೇಲಕ್ಕೆ