ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಹೌದು ಎನ್ನುವ ತಂದೆತಾಯಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಬೆಳೆದ ಮಗು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುತ್ತದೆ.
ಈ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಶ್ಲೋಕ ಕರುಣೆಗೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಜೀವನ ಗುರಿಗಳ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ ನೈಕಾಂತಕರುಣೋ ಭವೇತ್
ನಹಿ ಹಸ್ತಸ್ಥಮಪ್ಯನ್ನಂ ಕ್ಷಮಾವಾನ್ಭಕ್ಷಿತುಂ ಕ್ಷಮಃ
ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)
धर्मार्थकामतत्त्वज्ञो नैकान्तकरुणो भवेत्
नहि हस्तस्थमप्यन्नं क्षमावान्भक्षितुं क्षमः
ಸುಭಾಷಿತ (IAST)
dharmārthakāmatattvajño naikāntakaruṇo bhavet
nahi hastasthamapyannaṃ kṣamāvānbhakṣituṃ kṣamaḥ
ಪದಶಃ ಅರ್ಥ
- ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮತತ್ತ್ವಜ್ಞೋ (धर्मार्थकामतत्त्वज्ञो, dharmārthakāmatattvajño) = ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿದವನು (one who knows the essence of dharma, artha and kama)
- ನೈಕಾಂತಕರುಣೋ (नैकान्तकरुणो, naikāntakaruṇo) = ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರುಣೆಯೇ ಆದವನು ಅಲ್ಲ (ನ + ಏಕಾಂತಕರುಣಃ) (not wholly given to mercy)
- ಭವೇತ್ (भवेत्, bhavet) = ಆಗಬೇಕು (should be)
- ನಹಿ (नहि, nahi) = ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲ (for not)
- ಹಸ್ತಸ್ಥಮಪ್ಯನ್ನಂ (हस्तस्थमप्यन्नं, hastasthamapyannaṃ) = ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನೂ (ಹಸ್ತಸ್ಥಮ್ + ಅಪಿ + ಅನ್ನಮ್) (even food that is in the hand)
- ಕ್ಷಮಾವಾನ್ಭಕ್ಷಿತುಂ (क्षमावान्भक्षितुं, kṣamāvānbhakṣituṃ) = ಕ್ಷಮೆಯೇ ಸ್ವಭಾವವಾದವನು ತಿನ್ನಲು (ಕ್ಷಮಾವಾನ್ + ಭಕ್ಷಿತುಮ್) (the forgiving man, to eat)
- ಕ್ಷಮಃ (क्षमः, kṣamaḥ) = ಸಮರ್ಥ (able)
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮಗಳ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿದವನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರುಣೆಯನ್ನೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡವನಾಗಿರಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ಷಮೆಯೇ ಸ್ವಭಾವವಾದವನು ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನೂ ತಿನ್ನಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)
One who knows the essence of dharma, artha and kama should not be wholly given to mercy. For a man whose nature is forgiveness cannot manage even to eat the food that is in his hand.
ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita
ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ಮೂರನ್ನು ಜೀವನದ ಗುರಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮೂರರ ನಡುವೆ ತೂಕ ಹಾಕುವವನಿಗೆ ಶ್ಲೋಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
Dharma, artha and kama were long called the aims of life. The verse gives a caution to one who has to weigh among the three.
ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರವನ್ನೂ ತಿನ್ನಲಾಗದು ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಶ್ಲೋಕ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅತಿ ಮೃದುವಾದವನು ತನ್ನದನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು ಎಂದು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು.
The verse does not spell out why food in the hand cannot be eaten. We have read it as saying that the over-gentle cannot even keep what is his own. Commentaries may differ a little.
ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ರಾಜ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 164. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.
Source: Subhashitaratnabhandagara, Raja Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 164. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.
ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today
ಕಲಿಸುವ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಇದು ಪರಿಚಿತ. ಕಲಿಕೆಗಾರ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಮೃದುವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರೆ ಅವನ ಕಲಿಕೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು.
Teachers know this well. If a trainee is let off gently every time he errs, his learning may suffer.
ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು ಎಂದು ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಕರುಣೆಯ ಜೊತೆ ವಿವೇಕ ಇರಲಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
The verse does not say to give up mercy. It says to keep judgement alongside it.
ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೋ ಬೇರೆ ಪಾಠಾಂತರವೋ ಕಂಡಿತೇ? ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ.
Noticed a mistake or a different reading? Tell us.


ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ