ಇಯಮುನ್ನತಸತ್ತ್ವಶಾಲಿನಾಂ: ಉಪಕರಿಸಿ ದೂರ ಸರಿವ ಮಹಾತ್ಮರು

ಮದುವೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಊಟ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ನಿಂತು ನೋಡಿಕೊಂಡವರು ಯಾರೆಂದು ಕೊನೆಗೆ ಹುಡುಕಿದರೆ ಅವರು ಆಗಲೇ ಹೊರಟುಹೋಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ಲೋಕ ಅಂಥವರ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕಠೋರತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಒಳ ಅರ್ಥ ಹೊಗಳಿಕೆ. ಛಂದಸ್ಸು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 157 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 157

ವಿಷಯ: ಉಪಕರಿಸಿ ದೂರ ಸರಿಯುವುದು · Helping and then stepping away

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 21 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 21 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಇಯಮುನ್ನತಸತ್ತ್ವಶಾಲಿನಾಂ ಮಹತಾಂ ಕಾಪಿ ಕಠೋರಚಿತ್ತತಾ
ಉಪಕೃತ್ಯ ಭವಂತಿ ದೂರತಃ ಪರತಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಶಂಕಯಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

इयमुन्नतसत्त्वशालिनां महतां कापि कठोरचित्तता
उपकृत्य भवन्ति दूरतः परतः प्रत्युपकारशङ्कया

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

iyamunnatasattvaśālināṃ mahatāṃ kāpi kaṭhoracittatā
upakṛtya bhavanti dūrataḥ parataḥ pratyupakāraśaṅkayā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಇಯಮುನ್ನತಸತ್ತ್ವಶಾಲಿನಾಂ (इयमुन्नतसत्त्वशालिनां, iyamunnatasattvaśālināṃ) = ಇದು ಉನ್ನತ ಸತ್ತ್ವವುಳ್ಳವರ (this of those rich in lofty spirit)
ಮಹತಾಂ (महतां, mahatāṃ) = ಮಹಾತ್ಮರ (of the great)
ಕಾಪಿ (कापि, kāpi) = ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ (some strange kind of)
ಕಠೋರಚಿತ್ತತಾ (कठोरचित्तता, kaṭhoracittatā) = ಕಠೋರ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವ (hardness of heart)
ಉಪಕೃತ್ಯ (उपकृत्य, upakṛtya) = ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿ (having done a favour)
ಭವಂತಿ (भवन्ति, bhavanti) = ಆಗುತ್ತಾರೆ (they become)
ದೂರತಃ (दूरतः, dūrataḥ) = ದೂರದವರು (distant)
ಪರತಃ (परतः, parataḥ) = ಆ ಮೇಲೆ (afterwards)
ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರಶಂಕಯಾ (प्रत्युपकारशङ्कया, pratyupakāraśaṅkayā) = ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಬರಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ (through fear of a return favour)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಉನ್ನತ ಸತ್ತ್ವವುಳ್ಳ ಮಹಾತ್ಮರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇದು ಯಾವುದೋ ವಿಚಿತ್ರ ಕಠೋರತೆ. ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಬರಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಅವರು ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

Here is a strange hardness of heart in the great, who are rich in lofty spirit. Once they have done a favour, they keep away for fear that something may be given back.

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಕಠೋರಚಿತ್ತತೆ ಎಂದರೆ ಕಠಿಣ ಮನಸ್ಸು. ಇಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ದೂಷಣೆಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ನಿಂದೆಯಂತೆ ತೋರುವ ಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಚಮತ್ಕಾರ ಎನ್ನಬಹುದು.

Kathorachittata means a hard heart. The poet speaks admiration in the language of blame, a stroke of praise dressed as censure.

ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಎಂದರೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಮಾಡುವ ಉಪಕಾರ. ಶಂಕೆ ಇರುವುದು ತಮಗೆ ಬರುವ ನಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಸಾಲದ ಭಾರ ಹೇರುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದು ಓದುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಜ.

Pratyupakara means the favour returned. It is more natural to read the fear as not about loss to themselves but about laying a debt upon another.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 49. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 49. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ಸಹಾಯ ಪಡೆದವರ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಧನ್ಯವಾದ ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಕಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

The verse recalls what elders taught: no need to stand before those we helped and wait for thanks.

ಸಹಾಯ ಪಡೆದ ನಾವು ಆದರೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಉಳಿಯಬಾರದು. ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಕೊಡಲಾಗದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಬೇರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಕೊಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.

Yet we who received help should not stay silent. If we cannot give back to them, we can give forward to someone else, and the chain goes on.