ಜಿತರೋಷರಯಾ ಮಹಾಧಿಯಃ: ಕೋಪ ಗೆದ್ದವನೊಡನೆ ವಿರೋಧ ಏಕೆ

ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಬಂಧು ಕೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅನುಭವಿ ವೈದ್ಯರು ಧ್ವನಿ ಏರಿಸದೆ ಕೈ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇಂಥ ಒಂದು ದೃಶ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ತರ್ಕವನ್ನು ಈ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೋಪಕ್ಕೆ ಸೋತವನೊಡನೆ ಜಗಳ ಮಾಡಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ನಿಖರ ಹೆಸರು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.

ಮೂಲ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಸಜ್ಜನಪ್ರಶಂಸಾ, ಶ್ಲೋಕ 156 · Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana, In Praise of Good People, verse 156

ವಿಷಯ: ಕೋಪ ಗೆದ್ದವರ ನಿಲುವು · The stance of those who have won over anger

ಛಂದಸ್ಸು: ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳ ವೃತ್ತ, ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 21 ಅಕ್ಷರ · A four-pada metre, about 21 syllables a line (exact name not confirmed)

ಸುಭಾಷಿತ (ಕನ್ನಡ)

ಜಿತರೋಷರಯಾ ಮಹಾಧಿಯಃ ಸಪದಿ ಕ್ರೋಧಜಿತೋ ಲಘುರ್ಜನಃ
ವಿಜಿತೇನ ಜಿತಸ್ಯ ದುರ್ಮತೇರ್ಮತಿಮದ್ಭಿಃ ಸಹ ಕಾ ವಿರೋಧಿತಾ

ಸುಭಾಷಿತ (ದೇವನಾಗರಿ)

जितरोषरया महाधियः सपदि क्रोधजितो लघुर्जनः
विजितेन जितस्य दुर्मतेर्मतिमद्भिः सह का विरोधिता

ಸುಭಾಷಿತ (IAST)

jitaroṣarayā mahādhiyaḥ sapadi krodhajito laghurjanaḥ
vijitena jitasya durmatermatimadbhiḥ saha kā virodhitā

ಪದಶಃ ಅರ್ಥ

ಜಿತರೋಷರಯಾ (जितरोषरया, jitaroṣarayā) = ಕೋಪದ ವೇಗವನ್ನು ಗೆದ್ದವರು (those who have conquered the rush of anger)
ಮಹಾಧಿಯಃ (महाधियः, mahādhiyaḥ) = ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯವರು (the great-minded)
ಸಪದಿ (सपदि, sapadi) = ತಕ್ಷಣ (at once)
ಕ್ರೋಧಜಿತೋ (क्रोधजितो, krodhajito) = ಕೋಪಕ್ಕೆ ಸೋತವನು (one overcome by anger)
ಲಘುರ್ಜನಃ (लघुर्जनः, laghurjanaḥ) = ಕ್ಷುದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿ (the small man)
ವಿಜಿತೇನ (विजितेन, vijitena) = ಸೋತಿರುವವನೊಡನೆ (with one who is defeated)
ಜಿತಸ್ಯ (जितस्य, jitasya) = ಈಗಾಗಲೇ ಸೋತವನ (of one already conquered)
ದುರ್ಮತೇರ್ಮತಿಮದ್ಭಿಃ (दुर्मतेर्मतिमद्भिः, durmatermatimadbhiḥ) = ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರೊಂದಿಗೆ (of the ill-minded, with the wise)
ಸಹ (सह, saha) = ಜೊತೆ (with)
ಕಾ (का, kā) = ಯಾವ (what)
ವಿರೋಧಿತಾ (विरोधिता, virodhitā) = ವಿರೋಧ (enmity)

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಕನ್ನಡ)

ಮಹಾಬುದ್ಧಿಯವರು ಕೋಪದ ವೇಗವನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷುದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೋಪ ತಕ್ಷಣ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಸೋತಿರುವ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನೊಡನೆ ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗೆ ಯಾವ ವಿರೋಧ?

ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್)

The great-minded have already conquered the rush of anger. The small man is at once conquered by his anger. So what quarrel can the wise have with a fool who is already defeated?

ಈ ಸುಭಾಷಿತದ ಬಗ್ಗೆAbout this subhashita

ಜಿತ ಎಂಬ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ: ಜಿತರೋಷ, ಕ್ರೋಧಜಿತ, ವಿಜಿತ, ಜಿತ. ಗೆಲುವಿನ ಪದವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿ ಸೋಲಿನ ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಸುವುದು ಕವಿಯ ತಂತ್ರ.

The word jita recurs: jitarosha, krodhajita, vijita, jita. The poet repeats a word of victory to paint a picture of defeat.

ವಿರೋಧಿತಾ ಎಂದರೆ ವಿರೋಧದ ಸ್ಥಿತಿ. ಆಗಲೇ ಸೋತವನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವುದು ವ್ಯರ್ಥ ಎಂಬ ತರ್ಕವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

Virodhita means the state of opposition. The logic that fighting one already defeated is wasted is put in the form of a question.

ಆಧಾರ: ಸುಭಾಷಿತರತ್ನಭಾಂಡಾಗಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕರಣ (ನಿರ್ಣಯಸಾಗರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮುಂಬಯಿ), ಪುಟ 49. ಶ್ಲೋಕದ ಪಾಠವನ್ನು ಮುದ್ರಿತ ಪ್ರತಿಯ ಸ್ಕ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಹೋಲಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ನಮ್ಮದು.

Source: Subhashitaratnabhandagara, Samanya Prakarana (Nirnaya Sagar Press, Bombay), page 49. The text of the verse was checked letter by letter against a scan of the printed book. The meaning and notes are ours.

ಇಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆFor life today

ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಸಹನೆಯಿಂದ ಕೂಗಾಡುವವರಿಗೆ ಅದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವುದು ನಮ್ಮನ್ನೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿಸುತ್ತದೆ.

In a profession this arrives daily. Answering a shouting person in the same voice brings us down to the same state.

ಆದರೆ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಮೌನ ಬೇಡ. ನಿಲುವು ಶಾಂತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಶ್ಲೋಕ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ಓದುತ್ತೇವೆ.

Silence does not suit every occasion, and injustice should not be met with it. We read the verse as asking only that the stance be calm.